Adhyaya 3

Verse 1

श्री शुक उवाच एवमेतन्निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ १ ॥

シュリー・シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは言った――マハーラージャ・パリークシットよ、死の門口に立つ賢者の務めについてあなたが私に問うたとおり、私はこのように答えたのである。

Verse 2

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

非人格的なブラフマジョーティの輝きに溶け込みたいと願う者は、ヴェーダの主（ブラフマー神またはブリハスパティ）を崇拝すべきである。感覚的満足を望む者は天界の王インドラを、良い子孫を望む者はプラジャーパティと呼ばれる偉大な祖先たちを崇拝すべきである。

Verse 3

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

幸運を望む者は、物質界を管理するドゥルガー女神を崇拝すべきである。強大な力を望む者は火を崇拝し、金銭のみを求める者はヴァス神群を崇拝すべきである。偉大な英雄になりたいと願うなら、シヴァ神の化身であるルドラを崇拝すべきである。

Verse 4

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

大量の穀物を望む者はアディティを崇拝すべきである。天界の惑星に到達したいと願う者はアディティの息子たちを崇拝すべきである。世俗の王国を望む者はヴィシュヴァデーヴァを、一般大衆からの人気を望む者はサードヤ神を崇拝すべきである。

Verse 5

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

長寿を望む者はアシュヴィニー・クマーラとして知られる半神たちを崇拝すべきであり、頑強な肉体を望む者は大地を崇拝すべきである。地位の安定を望む者は、地平線と大地を合わせて崇拝すべきである。

Verse 6

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

美しくなりたいと願う者はガンダルヴァ界の美しい住人を崇拝すべきであり、良い妻を望む者はアプサラスやウルヴァシーを崇拝すべきである。他人を支配したいと願う者は、宇宙の長であるブラフマー神を崇拝すべきである。

Verse 7

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

梵の光輝を望む者はヴェーダの主を礼拝し、感官の快楽を望む者はインドラを、子孫を望む者はプラジャーパティたちを礼拝すべきである。福徳を望む者は女神マーヤー（ドゥルガー）を、威力を望む者は火神アグニを、財を望む者はヴァスたちを、勇力を望む者はルドラたちを礼拝する。穀物の豊穣を望む者はアディティを、天界を望む者はアディティの子らを、王国を望む者はヴィシュヴァデーヴァを、民衆の愛敬を望む者はサーディヤを礼拝する。長寿を望む者はアシュヴィニー双神を、強健な身体を望む者は大地を、地位の安定を望む者は天と地を礼拝する。美貌を望む者はガンダルヴァを、良き妻を望む者は天女ウルヴァシーを、支配を望む者は宇宙の首座ブラフマー（パラメーシュティ）を礼拝する。名声を望む者はバガヴァーンへのヤジュニャを行い、財庫を望む者はプラチェータス（ヴァルナ）を、学識を望む者はギリーシャ・シヴァを、夫婦和合のためには貞淑なるウマー・サティーを礼拝すべきである。

Verse 8

धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तु: तन्वन् पितृन् यजेत् । रक्षाकाम: पुण्यजनानोजस्कामो मरुद्गणान् ॥ ८ ॥

ダルマと最高の益のためには、ウッタマシュローカなるバガヴァーンを礼拝すべきである。家系を守り王統を伸ばすためには祖霊を供養すべきである。守護を求める者はプニヤジャナを、気力と威勢を求める者はマルットの群を礼拝せよ。

Verse 9

राज्यकामो मनून् देवान् निऋर्तिं त्वभिचरन् यजेत् । कामकामो यजेत् सोममकाम: पुरुषं परम् ॥ ९ ॥

王国の支配を望む者はマヌたちを礼拝し、敵に勝つためにアビチャーラを行う者はニルリティを礼拝せよ。欲楽を望む者はソーマを礼拝せよ。しかし何ものも求めぬ者は、至上のプルシャたるバガヴァーンを礼拝すべきである。

Verse 10

अकाम: सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधी: । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥

無欲であれ、あらゆる欲望に満ちていようと、あるいは解脱を求めようと、広い知性をもつ者は、激しいバクティ・ヨーガによって至上のプルシャ、バガヴァーンを必ず礼拝すべきである。

Verse 11

एतावानेव यजतामिह नि:श्रेयसोदय: । भगवत्यचलो भावो यद् भागवतसंगत: ॥ ११ ॥

ここでさまざまに礼拝する者たちの最高の成就はただこれである。すなわち、バガヴァタ（清浄な献身者）との交わりによって、バガヴァーンへの揺るがぬ自発の愛情が生起すること。

Verse 12

ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्र - मात्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्ग: । कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोग: को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥

ハリに結ばれた超越の智は、物質のグナの波と渦を完全に鎮める。グナに執着せぬゆえ自己を満たし、カイヴァリヤの道においても是認される。かくして、誰がハリカターに愛楽を抱かずにいられようか。

Verse 13

शौनक उवाच इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभ: । किमन्यत्पृष्टवान् भूयो वैयासकिमृषिं कविम् ॥ १३ ॥

シャウナカは言った。かく語られたすべてを聞いた後、バーラタ族の至宝たるパリークシット王は、詩的に説く賢者、ヴィヤーサの子シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーに、さらに何を問いかけたのか。

Verse 14

एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नोऽर्हसि भाषितुम् । कथा हरिकथोदर्का: सतां स्यु: सदसि ध्रुवम् ॥ १४ ॥

博識なるスータよ、私たちは聴聞を切望している。どうか続けて語ってください。ハリカターへと結実する話題は、聖者と帰依者の集いにおいて必ず語られるべきである。

Verse 15

स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथ: । बालक्रीडनकै: क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ १५ ॥

パーンダヴァの孫にして大勇士なるマハーラージャ・パリークシットは、幼少より真のバ―ガヴァタであった。人形遊びの最中でさえ、家の本尊礼拝をまねてシュリー・クリシュナを礼拝していた。

Verse 16

वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायण: । उरुगायगुणोदारा: सतां स्युर्हि समागमे ॥ १६ ॥

ヴィヤーサの子シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは、超越智に満ち、ヴァースデーヴァに全託する大帰依者であった。ゆえに聖者の集いには、偉大なる賢者に讃えられるウルガーヤ、シュリー・クリシュナの徳の語らいが必ずあった。

Verse 17

आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ । तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥

太陽は昇り沈むたびに万人の寿命を奪う。だが至善の主ウッタマシュローカの御物語を語り合って時を用いる者だけは、その時を失わない。

Verse 18

तरव: किं न जीवन्ति भस्त्रा: किं न श्वसन्त्युत । न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवोऽपरे ॥ १८ ॥

木々は生きていないのか。鍛冶屋のふいごは呼吸していないのか。村の獣たちは食らわず、また精を放たないのか。

Verse 19

श्वविड्‍वराहोष्ट्रखरै: संस्तुत: पुरुष: पशु: । न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रज: ॥ १९ ॥

犬・猪・駱駝・驢馬のごとき者たちは、ガダーグラジャたる主シュリー・クリシュナの御名と御遊戯を決して耳に入れぬ人を称えるが、その人は実に獣である。

Verse 20

बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न श‍ृण्वत: कर्णपुटे नरस्य । जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथा: ॥ २० ॥

ウルクラマの武威と妙なる御業を耳に聞かず、ウルガーヤの讃歌を声高く歌わぬ者は、耳は蛇穴のごとく、舌は蛙の舌のごとしと見なされる。

Verse 21

भार: परं पट्टकिरीटजुष्ट - मप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम् । शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ २१ ॥

絹のターバンと冠で飾られた頭であっても、ムクンダに礼拝して頭を垂れぬなら、それはただの重荷である。きらめく黄金の腕輪を着けた手も、ハリへの奉仕をなさぬなら屍の手に等しい。

Verse 22

बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ २२ ॥

ヴィシュヌのしるし—御姿・御名・御徳・リーラー—を拝さぬ者の眼は、孔雀の羽に描かれた眼のようであり、ハリを憶念する聖地へ歩まぬ者の脚は、木の幹のようだとされる。

Verse 23

जीवञ्छवो भागवताङ्‌घ्रिरेणुं न जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्या: श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ २३ ॥

主の清浄な भक्तの御足の塵を一度も頭上に戴かぬ者は、まさに生ける屍である。さらに、シュリー・ヴィシュヌの蓮華の御足に捧げられたトゥラシーの香りを知らぬ者も、息をしていても屍に等しい。

Verse 24

तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद् गृह्यमाणैर्हरिनामधेयै: । न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्ष: ॥ २४ ॥

まことに、その心は鋼の枠に閉ざされている。専心してハリの聖名を唱えても変容せず、法悦が起こっても眼に涙が満ちず、身の毛がよだたぬならば。

Verse 25

अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधान: । यदाह वैयासकिरात्मविद्या- विशारदो नृपतिं साधु पृष्ट: ॥ २५ ॥

スータ・ゴースヴァーミーよ、あなたは『バーガヴァタ』の第一人者、その言葉は我らの心に心地よい。ゆえに、超越の自己知に通暁した大 भक्तシュカデーヴァ・ゴースヴァーミーが、正しく問われてマハーラージャ・パリークシットに語ったとおりに、私たちに説き明かしてください。