Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Dāmodara-līlā: Mother Yaśodā Binds Kṛṣṇa; the Two-Fingers Mystery; Prelude to the Yamala-Arjuna Deliverance

क्षौमं वास: पृथुकटितटे बिभ्रती सूत्रनद्धं पुत्रस्‍नेहस्‍नुतकुचयुगं जातकम्पं च सुभ्रू: । रज्ज्वाकर्षश्रमभुजचलत्कङ्कणौ कुण्डले च स्विन्नं वक्त्रं कबरविगलन्मालती निर्ममन्थ ॥ ३ ॥

kṣaumaṁ vāsaḥ pṛthu-kaṭi-taṭe bibhratī sūtra-naddhaṁ putra-sneha-snuta-kuca-yugaṁ jāta-kampaṁ ca subhrūḥ rajjv-ākarṣa-śrama-bhuja-calat-kaṅkaṇau kuṇḍale ca svinnaṁ vaktraṁ kabara-vigalan-mālatī nirmamantha

サフランのように黄なる衣をまとい、豊かな腰に帯を結び、母ヤショーダーは綱を引いて懸命に攪拌していた。子への深い愛により乳房は乳で濡れ、身は震え、腕輪と耳飾りは揺れ動く。美しい眉の顔は汗に濡れ、髪からはマーラティーの花がこぼれ落ちていた。

kṣaumamlinen (garment)
kṣaumam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkṣauma (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; used adjectivally qualifying vāsaḥ
vāsaḥgarment, clothing
vāsaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāsa (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana
pṛthu-kaṭi-taṭeon the broad hip-region
pṛthu-kaṭi-taṭe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpṛthu (प्रातिपदिक) + kaṭi (प्रातिपदिक) + taṭa (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana; locative of place
bibhratībearing, wearing
bibhratī:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootbhṛ (धातु)
FormVartamāna-kṛdanta (present active participle/शतृ), Strīliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
sūtra-naddhamtied with a cord
sūtra-naddham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsūtra (प्रातिपदिक) + nah (धातु)
FormBhūta-kṛdanta (past passive participle/क्त), Napuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; qualifying vāsaḥ/kṣaumam
putra-sneha-snuta-kuca-yugampair of breasts moistened by affection for her son
putra-sneha-snuta-kuca-yugam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक) + sneha (प्रातिपदिक) + snu (धातु) + kuca (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; object/accusative describing her bosom
jāta-kampamtrembling (having arisen tremor)
jāta-kampam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootjāta (कृदन्त/प्रातिपदिक from jan) + kampa (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; qualifying kuca-yugam
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction/समुच्चय)
subhrūḥthe fair-browed lady
subhrūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsu-bhrū (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; epithet of gopī (Yaśodā)
rajjvāwith a rope
rajjvā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootrajjū (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana; instrument
ākarṣa-śrama-bhuja-calat-kaṅkaṇauthe two bangles moving on (her) arms from the strain of pulling
ākarṣa-śrama-bhuja-calat-kaṅkaṇau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootākarṣa (प्रातिपदिक) + śrama (प्रातिपदिक) + bhuja (प्रातिपदिक) + calat (कृदन्त from cal) + kaṅkaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Dvitīyā (2nd), Dvivacana; object in apposition with kuṇḍale; describing ornaments moving on arms due to fatigue of pulling
kuṇḍale(her) two earrings
kuṇḍale:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkuṇḍala (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Dvivacana; paired earrings
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction/समुच्चय)
svinnamsweaty
svinnam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsvinna (कृदन्त/प्रातिपदिक from svid)
FormBhūta-kṛdanta (PPP/क्त), Napuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; qualifying vaktram
vaktramface
vaktram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsaka, Dvitīyā (2nd), Ekavacana
kabara-vigalan-mālatī(she) with mālatī flowers slipping from her braid
kabara-vigalan-mālatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkabara (प्रातिपदिक) + vigalat (कृदन्त from gal) + mālatī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; subject/appositive describing the woman: whose mālatī flowers were slipping from the braid
nirmamanthachurned
nirmamantha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootmanth (धातु)
FormLaṅ (Imperfect/लङ्), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana, Parasmaipada

Anyone who desires to be Kṛṣṇa conscious in motherly affection or parental affection should contemplate the bodily features of mother Yaśodā. It is not that one should desire to become like Yaśodā, for this is Māyāvāda. Either in parental affection or conjugal love, friendship or servitorship — in any way — we must follow in the footsteps of the inhabitants of Vṛndāvana, not try to become like them. Therefore this description is provided here. Advanced devotees must cherish this description, always thinking of mother Yaśodā’s features — how she was dressed, how she was working and perspiring, how beautifully the flowers were arranged in her hair, and so on. One should take advantage of the full description provided here by thinking of mother Yaśodā in maternal affection for Kṛṣṇa.

M
Mother Yasoda (Yaśodā)

FAQs

It vividly describes Yaśodā churning butter—her sari tied at the waist, her ornaments shaking, perspiration on her face, and flowers slipping from her hair—showing her intense, affectionate absorption in serving her child Krishna.

The detail highlights the sweetness of Vraja life and the depth of Yaśodā’s vātsalya-bhakti, where her love for Krishna is so real and powerful that it makes her tremble and forget everything else.

It teaches that bhakti becomes transformative when it is personal and wholehearted—doing one’s service with loving absorption, not merely as ritual or duty.