Home›Srimad Bhagavatam›Dashama Skandha›Adhyaya 80›Shloka 4
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 4

Devanagari script

शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमान- मेत्तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षु: । अङ्गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥

Transliteration

śiras tu tasyobhaya-liṅgam ānamet tad eva yat paśyati tad dhi cakṣuḥ aṅgāni viṣṇor atha taj-janānāṁ pādodakaṁ yāni bhajanti nityam

Translation

真の頭とは、動くもの動かぬものに現れる主に礼拝して垂れる頭である。真の眼とは、ただ主のみを観る眼である。真の肢体とは、ヴィシュヌの御足を洗った水、あるいはその भक्तたちの足洗いの水を日々敬い奉る肢体である。

Synonyms
शिरःhead
शिरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut; indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
उभय-लिङ्गम्both signs (male and female marks)
उभय-लिङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउभय (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः—‘उभयं लिङ्गं’ (two marks: male/female)
आनमेत्should bow
आनमेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√नम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
एवindeed; only
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म) (पश्यति)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता) (चक्षुः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed; for
हि:
Nipāta (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (particle)
चक्षुःeye
चक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अथand then; also
अथ:
Samuccaya/Sequence (समुच्चय/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर/समुच्चयार्थक निपात (particle)
तत्-जनानाम्of His people (devotees)
तत्-जनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘तस्य जनाः’ (His people/devotees)
पाद-उदकम्water from the feet (foot-wash)
पाद-उदकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘पादस्य उदकम्’
यानिwhich
यानि:
Karta (कर्ता) (भजन्ति)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (अङ्गानि इत्यस्य विशेषणम्)
भजन्तिserve; partake; worship
भजन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भज् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
Characters & Entities
V
Viṣṇu

FAQs

This verse teaches that genuine spiritual identity is shown by honoring both the Lord and His devotees—especially by bowing to them and reverently serving what is connected to them, such as the water from their feet.

He is defining true human success in devotional terms: the body becomes meaningful when used for bhakti—bowing in humility, seeing the Lord, and serving the Lord and His devotees.

Cultivate humility and devotion: regularly take darśana of the Lord (in temple or through sincere remembrance), offer respects to devoted practitioners, and keep daily habits centered on service rather than ego.

←Previous Verse
Next Verse→