Shloka 45

Akrūra’s Mission: The Departure from Vraja and the Yamunā Vision of Viṣṇu-Ananta

Devanagari script

भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत्स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैरसुरैर्नतकन्धरै: ॥ ४४ ॥ सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं श‍ृङ्गै: श्वेतमिव स्थितम् ॥ ४५ ॥

Transliteration

bhūyas tatrāpi so ’drākṣīt stūyamānam ahīśvaram siddha-cāraṇa-gandharvair asurair nata-kandharaiḥ

Translation

アクルーラは、その神が千の頭を持ち、千の蛇のフードと千の冠で飾られているのを見た。青衣をまとい、蓮の茎の繊維のように輝く白き御肌ゆえに、多くの白い峰をいただくカイラーサ山のごとく見えた。

Synonyms

• सहस्रशिरसम्: having a thousand heads
• सहस्रशिरसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (सहस्रं शिरांसि यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies देवं

• देवम्: the god/deity
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सहस्रफणमौलिनम्: whose crest is of a thousand hoods
• सहस्रफणमौलिनम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + फण + मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (सहस्राः फणाः मौलयः यस्य); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies देवम्

• नीलाम्बरम्: wearing blue garments
• नीलाम्बरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (नीलम् अम्बरम् यस्य/नीलम् अम्बरम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies देवम्

• विसश्वेतम्: white due to poison (poison-pale)
• विसश्वेतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस + श्वेत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास/उपपद (विषेण श्वेतम्/विष-श्वेतम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies देवम्

• शृङ्गैः: with horns/peaks
• शृङ्गैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• श्वेतम्: white
• श्वेतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate/qualifier (compared)

• इव: as if/like
• इव: Upamāna-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्यय (like/as if)

• स्थितम्: standing/placed
• स्थितम्: Karma-samānādhikaraṇa (कर्मसमानाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन (contextually agreeing with देवम् as object-description); ‘standing/placed’

Characters & Entities

• Ananta Śeṣa (Ahīśvara)
• Siddhas
• Cāraṇas
• Gandharvas
• Asuras

FAQs

Who is Ahishvara mentioned in Srimad Bhagavatam 10.39?

Ahīśvara refers to Ananta (Śeṣa), the divine serpent and expansion of the Lord, revered by celestial beings and even acknowledged by Asuras.

Why are Siddhas, Charanas, and Gandharvas praising Ahishvara in this verse?

Because Ananta Śeṣa is a supremely worshipable divine manifestation; the verse emphasizes universal glorification of the Lord’s expansions by higher beings.

What is the practical lesson of this shloka for modern life?

Cultivate the habit of praising the Divine (stuti) and respecting sacred reality beyond ego—true greatness naturally draws humility and reverence.