Adhyaya 5

Verse 1

मैत्रेय उवाच भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् । स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥

マイトレーヤは言った。ナーラダから、妻サティーがプラジャーパティ・ダクシャの侮辱によって命を落とし、さらに自らの従者の軍勢がリブの神々に追い払われたと聞いたとき、主シヴァは限りない怒りに燃え上がった。

Verse 2

क्रुद्ध: सुदष्टौष्ठपुट: स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । उत्कृत्य रुद्र: सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ २ ॥

激怒した主シヴァ（ドゥールジャティ）は歯で唇を噛みしめ、稲妻と炎のように燃えさかる一房の髪を頭上から引き抜いた。彼はたちまち立ち上がり、狂者のように笑い、重々しい轟きとともにその髪を大地へ投げつけた。

Verse 3

ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यद‍ृक् । करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धज: कपालमाली विविधोद्यतायुध: ॥ ३ ॥

すると、天に届くほどの巨体をもつ恐るべき黒い魔神が生まれ、その輝きは三つの太陽を合わせたようであった。牙は凄まじく、頭髪は燃える火のように逆立ち、千の腕にさまざまな武器を掲げ、人の首級の花輪を身にまとっていた。

Verse 4

तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथ: । दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ ४ ॥

その巨躯の魔は合掌して「主よ、何をなすべきでしょうか」と問うた。するとブータナータ（諸霊の主）たる聖なるシヴァは命じた。「汝は我が身より生まれ、我がガナの首領である。ゆえに祭祀の場でダクシャとその兵を討て。」

Verse 5

आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सह: सहिष्णुम् ॥ ५ ॥

燃え立つ怒りの命を受け、彼は神々の神にして大自在なるルドラの周りを巡った。自らを、いかなる力にも屈せぬ勢いを備え、偉大なる者の忍耐にさえ対抗できると見なした。

Verse 6

अन्वीयमान: स तु रुद्रपार्षदै- र्भृशं नदद्‌भिर्व्यनदत्सुभैरवम् । उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्‌घ्रि: ॥ ६ ॥

ルドラの眷属たちが激しく叫びつつ後に従い、恐るべき轟きを起こした。彼は死すら滅ぼし得るほどの恐怖の三叉戟を掲げて突進し、脚の輪飾りは咆哮するかのように鳴り響いた。

Verse 7

अथर्त्विजो यजमान: सदस्या: ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । तम: किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्‍न्यश्च दध्यु: ॥ ७ ॥

その時、祭場に集う祭官、施主、列席者、バラモンとその妻たちは、北方に立ちのぼる砂塵を見て思った。「これはいかなる闇か。いったいこの塵はどこから起こったのか。」

Verse 8

वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यव: प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्ड: । गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ ८ ॥

彼らは推し量った。「風は吹かず、盗賊もいない。苛烈に罰する王プラーチーナバルヒもなお存命だ。牛の群れも通らぬのに、この砂塵はどこから来るのか。今まさに世界はプララヤ（大壊滅）へ向かうのか。」

Verse 9

प्रसूतिमिश्रा: स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य । यत्पश्यन्तीनां दुहितृणां प्रजेश: सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ॥ ९ ॥

ダクシャの妻プラスーティと他の女たちは深く動揺して言った。「この災いはダクシャの罪の報いである。無垢なるサティーは姉妹の見守る前で身を捨て、天へと赴いた。」

Verse 10

यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलाप: स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्र: । वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ १० ॥

滅尽の時、主シヴァの結髪はほどけ散り、三叉戟で方位の支配者たちを貫く。旗のように腕を高く掲げ、轟く笑いとともに誇り高く舞い、雷鳴が世界を揺らすかのごとくである。

Verse 11

अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु: ॥ ११ ॥

耐え難い光を放ち、怒りに満ち、直視しがたいその巨大な黒き者は、恐ろしい牙をむき出しにした。眉を動かすだけで天の光輝を散らし、鋭い輝きで覆い尽くした—かくも憤る創造主の前で、誰が安泰でいられようか。

Verse 12

बह्वेवमुद्विग्नद‍ृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मन: । उत्पेतुरुत्पाततमा: सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ १२ ॥

人々が不安げな眼差しで口々に語り合う中、ダクシャは天にも地にも、四方から幾千もの恐るべき凶兆が現れるのを見た。

Verse 13

तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधै: । पिङ्गै: पिशङ्गैर्मकरोदराननै: पर्याद्रवद्‌भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥ १३ ॥

親愛なるヴィドゥラよ、そのときルドラ（シヴァ）の従者たちは祭場を取り囲み、四方を駆け巡った。彼らは背が低く、さまざまな武器を携え、身体は鮫のようで黒みと黄みを帯び、祭儀に大きな騒乱を起こし始めた。

Verse 14

केचिद्बभञ्जु: प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ १४ ॥

ある兵は祭式の मंडप（ヤジュニャの仮屋）を支える柱と前廊を打ち倒し、ある者は女人の居所へ踏み込み、ある者はアグニードラの舎と祭場を破壊し、またある者は台所と住居を荒らした。

Verse 15

रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् । कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्‌बिभिदुर्वेदिमेखला: ॥ १५ ॥

彼らは祭具の器を打ち砕き、ある者は供犠の火を消し、ある者はクンダ（火坑）に放尿し、またある者は祭壇を囲む境界帯（メーカラー）を引き裂いた。

Verse 16

अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् । अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ १६ ॥

ある者は逃げる聖仙たちの道を塞ぎ、ある者は集まった女人を脅し、またある者は मंडप から逃走する देव（神々）を捕らえた。

Verse 17

भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्र: प्रजापतिम् । चण्डेश: पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥ १७ ॥

シヴァの従者マニマーンはブリグ・ムニを縛り、ヴィーラバドラはプラジャーパティ・ダクシャを捕らえた。さらにチャンデーシャは देव プーシャを、ナンディーシュヴァラは देव バガを拘束した。

Verse 18

सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्या: सदिवौकस: । तैरर्द्यमाना: सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ॥ १८ ॥

石の雨が絶え間なく降り注ぎ、供犠に集ったすべての祭官（リトヴィジュ）と参列者、そして देव たちは甚だしい苦難に陥った。命の危険を恐れて、彼らは四方へ散り散りに逃げ去った。

Verse 19

जुह्वत: स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भव: । भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्‌मश्रु दर्शयन् ॥ १९ ॥

ヴィーラバドラは、手に柄杓を持って供物を捧げていたブリグの口ひげを引き抜きました。ブリグがその口ひげを見せつけてシヴァ神を嘲笑したからです。

Verse 20

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥

ヴィーラバドラは、ダakshaがシヴァ神を呪っている間に眉を動かして合図したバガを即座に捕らえ、激怒して地面に叩きつけ、その両眼をえぐり出しました。

Verse 21

पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बल: । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दत: ॥ २१ ॥

バラデーヴァがカリンガ王の歯を折ったのと同じように、ヴィーラバドラはプーシャンの歯を折りました。プーシャンはシヴァ神が呪われている時に歯を見せて笑っていたからです。

Verse 22

आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस्तदा ॥ २२ ॥

その後、ヴィーラバドラはダakshaの胸の上に座り、鋭い武器でその首を切り落とそうとしましたが、切り離すことはできませんでした。

Verse 23

शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हर: । विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ॥ २३ ॥

彼は武器や呪文を使ってダakshaの首を切ろうとしましたが、ダakshaの皮膚の表面さえ切ることができず、ヴィーラバドラは非常に困惑しました。

Verse 24

दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशो: कस्य कायात्तेनाहरच्छिर: ॥ २४ ॥

その時、ヴィーラバドラは犠牲の場で動物を殺すための木製の装置を目にした。彼はその機会を利用してダクシャの首を切り落とした。

Verse 25

साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् । भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्यय: ॥ २५ ॥

ヴィーラバドラの行動を見て、シヴァ神の一行は喜び、歓声を上げ、すべてのブータ、幽霊、悪魔が騒々しい音を立てた。一方、犠牲を司るバラモンたちは、ダクシャの死を嘆き悲しんだ。

Verse 26

जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षित: । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ २६ ॥

ヴィーラバドラはその首を取り、激しい怒りとともに犠牲の火の南側に投げ込み、供物として捧げた。アリーナ全体に火を放った後、彼らは主人の住処であるカイラスへと出発した。