Adhyaya 53

Verse 1

अः स्कन्दगणा दश विनायका इति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः अत्र चण्डिकादशहस्तेषु खड्गशूलारिशक्तिधृगिति युक्तः पाठः अस्मल्लब्धपुस्तकपञ्चकेषु नायं पाठः अथ त्रिपञ्चाशत्तमोध्यायः लिङ्गलक्षणं भगवानुवाच लिङ्गादिलक्षणं वक्ष्ये कमलोद्भव तच्छृणु दैर्घ्यार्धं वसुभिर्भक्त्वा त्यक्त्वा भागत्रयं ततः

「[異読注:] 『スカンダの群は十のヴィナーヤカである』—これは標記された写本（kha）の読みによる。ここで、チャンディカーの十臂の記述において適切な読法は『剣・槍・敵を滅するシャクティ（śakti、投げ槍）等を執る』である。しかしこの読法は、我々の得た五写本には見出されない。 ここに第五十三章、リンガ（Liṅga）の相（特徴）を説く章が始まる。 世尊は言われた。「蓮華より生まれし者（ブラフマー）よ、リンガおよび関連する形相の規定的特徴を説こう。よく聞け。長さの半分を八分し、次いでそのうち三分を除け。」」

Verse 2

विष्कम्भं भूतभागैस्तु चतुरस्रन्तु कारयेत् आयामं मूर्तिभिर्भक्त्वा एकद्वित्रिक्रमान् न्यसेत्

幅（viṣkambha）は諸元素の区分（bhūta-bhāga）に従って定め、方形として作るべきである。次いで長さ（āyāma）を規定のモジュール（mūrti）により配分し、一歩・二歩・三歩（krama）の単位で寸法を置く。

Verse 3

ब्रह्मविष्णुशिवांशेषु वर्धमानोयमुच्यते चतुरस्रेस्य वर्णार्धं गुह्यकोणेषु लाञ्छयेत्

これをブラフマー・ヴィシュヌ・シヴァの分（aṃśa）に適用する場合、「ヴァルダマーナ」（Vardhamāna）と呼ばれる。方形の図において、秘された隅（guhya-koṇa）に音節／文字の半分を標記せよ。

Verse 4

अष्टाग्रं वैष्णवं भागं सिध्यत्येव न संशयः षोडशास्रं ततः कुर्याद्द्वात्रिंशास्रं ततः पुनः

八つの尖点をもつヴァイシュナヴァ（Vaiṣṇava）の分割（図形・形制）は、疑いなく成就する。次いで十六角の形を作り、さらにその後、三十二角の形を作れ。

Verse 5

चतुःषष्ट्यस्रकं कृत्वा वर्तुलं साधयेत्ततः कर्तयेदथ लिङ्गस्य शिरो वै देशिकोत्तमः

まず六十四の面（または稜）をもつ形に作り、次いで円形へと整えるべきである。その後、最勝の儀礼導師（アーチャーリヤ）がリンガの「頭部」（上部）を成形する。

Verse 6

विस्तारमथ लिङ्गस्य अष्टधा संविभाजयेत् भागार्धार्धन्तु सन्त्यज्य च्छत्राकारं शिरो भवेत्

次に、リンガの幅（直径）を八分する。そのうち一分の半分を除き、頭部（頂）は傘蓋（パラソル）の形に作るべきである。

Verse 7

त्रिषु भागेषु सदृशमायामं यस्य चिस्तरः तद्विभागसमं लिङ्गं सर्वकामफलप्रदं

長さと幅とが三等分の区分において相称し、すなわちその三区分に等しい尺度で作られたリンガは、あらゆる願望の果を授けると説かれる。

Verse 8

दैर्घ्यस्य तु चतुर्थेन विष्कम्भं देवपूजिते सर्वेषामेव लिङ्गानां लक्षणं शृणु साम्प्रतं

神々に礼拝される御方よ、直径（厚み）は全長の四分の一とせよ。いま、あらゆる（諸種の）リンガの規定的特徴を聞け。

Verse 9

मध्यसूत्रं समासाद्य ब्रह्मरुद्रान्तिकं बुधः षोडशाङ्गुललिङ्गस्य षड्भागैर् भाजितो यथा

中心線（軸）を定めたのち、賢明な司祭はブラフマー域とルドラ域を標示すべきである。かくして、十六アングラのリンガは六等分に分割される。

Verse 10

तद्वैयमनसूत्राभ्यां मानमन्तरमुच्यते यवाष्टमुत्तरे कार्यं शेषाणां यवहानितः

これこそが、測り棒と測り縄によって定められる中間の量（マーナ）であると説かれる。次の（より高い）量にはヤヴァの八分の一を加えるべきであり、残りの諸量についてはヤヴァによって減ずるのが規則である。

Verse 11

अधोभागं त्रिधा कृत्वा त्वर्धमेकं परित्यजेत् व्रजेदात्यन्तिकमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टधा तद्द्वयं कृत्वा ऊर्ध्वभागत्र्यं त्यजेत्

下部を三分し、そのうち半分を捨てるべきである。かくして「究竟（きゅうきょう）の量」（すなわち最終・最精微の量）に至る――と、標記された写本における「ga」異読は伝える。（別法として：）その二つを八分し、上部の三分を捨てるべきである。

Verse 12

ऊर्ध्वञ्च पञ्चमाद्भागाद् भ्राम्य रेखां प्रलम्बयेत् भागमेकं परित्यज्य सङ्गं कारयेत्तयोः

第五の分割点から上方へ転じ、垂線を下ろすべきである。一分を除いて、その二線を接合（結合）させよ。

Verse 13

एतत् साधारणं प्रोक्तं लिङ्गानां लक्षणं मया सर्वसाधारणं वक्ष्ये पिण्डिकान्तान्निबोध मे

かくして、（シヴァ）リンガの一般的な相（特徴）を我は説き示した。今より、すべてに共通して適用される事柄を、ピṇḍikā（台座・基壇）の終わりに至るまで説こう。われに聴け。

Verse 14

ब्रह्मभागप्रवेशञ्च ज्ञात्वा लिङ्गस्य चोच्छ्रयं न्यसेद् ब्रह्मशिलां विद्वान् सम्यक्कर्मशिलोपरि

ブラフマー分（定められたブラフマー点・尺度）の入り（貫入）と、またリンガの高さとを確定したのち、学識ある祭官は、正しく整えられた作業・儀礼用の石板の上に、ブラフマー石（brahmaśilā）を正しく安置すべきである。

Verse 15

तथा सुमुच्छ्रयं ज्ञात्वा पिण्डिकां प्रविभाजयेत् द्विभागमुच्छ्रितं पीठं विस्तारं लिङ्गसम्मितम्

同様に、適切な立ち上がり（突出・高さ）を確定したのち、ピṇḍikā（台座の基部）を比例に従って配分し区分すべきである。pīṭha（座・台座）は高さ二分だけ立ち上げ、その幅は liṅga の寸法に応じて比例測定する。

Verse 16

त्रिभागं मध्यतः खातं कृत्वा पीठं विभाजयेत् स्वमानार्धत्रिभागेण बाहुल्यं परिकल्पयेत्

中央に三分の一の凹所（khāta）を設けてから、pīṭha（台座）を比例に従って区分する。また bāhulya（張り出し・幅）は、自身の寸法の半分のさらに三分の一として定める。

Verse 17

बाहुल्यस्य त्रिभागेण मेखलामथ कल्पयेत् खातं स्यान्मेखलातुल्यं क्रमान्निम्नन्तु कारयेत्

次に、定められた bāhulya（厚み・幅）の三分の一を用いて、mekhalā（周囲をめぐる帯・縁）を造る。溝（khāta）は mekhalā と同寸とし、順序に従って徐々に下り勾配となるように作るべきである。

Verse 18

मेखलाषोडशांशेन खातं वा तत्प्रमाणज्ञः उच्छ्रायं तस्य पीठस्य विकाराङ्गं तु कारयेत्

正しい寸法を知る者は、mekhalā（帯縁）の十六分の一に当たるだけの切り込み／凹み（recess）を設けるべきである。また、その pīṭha（台座）の立ち上がりも、成形・装飾の部材（vikārāṅga）を伴って作るべきである。

Verse 19

भूमौ प्रविष्टमेकं तु भागैकेन पिण्डिका कण्ठं भागैस्त्रिभिः कार्यं भागेनैकेन पट्टिका

測定された諸部分のうち、一分は地中に入れて piṇḍikā（台座基部）とする。頸部（kaṇṭha）は三分で作り、paṭṭikā（板状の帯・縁板）は一分とする。

Verse 20

द्यंगेन चोर्ध्वपट्टन्तु एकांशाः शेषपट्टिका भागं भागं प्रविष्टन्तु यावत् कण्ठं ततः पुनः

次に、（身体の）肢を持ち上げて上部の帯を整えよ。まず一部を固定し、残りの帯片を区分ごとに差し入れて喉元に至らせ、しかる後に再び（繰り返し／続けて）配列せよ。

Verse 21

निर्गमं भागमेकं तु यावद्वै शेषपट्टिका प्रणालस्य त्रिभागेन निर्गमस्तु त्रिभागतः

突出する出口（ニルガマ）は一分の量とし、残余の軒帯（śeṣa-paṭṭikā）の及ぶところまでとせよ。水の吐口（プラナーラ）については、出口を三分に割して定め、すなわち三分の一の度量に応じて比例させよ。

Verse 22

मध्यतः कृत्वा ततः पीठमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विकारांशांश्चेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः भागेनैकेनेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चार्धपट्टन्तु इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मूलेङ्गुल्यग्रविस्तारमग्रे त्र्यंशेन चार्धतः ईषन्निम्नन्तु कुर्वीत खातं तच्चोत्तरेण वै पिण्डिकासहितं लिङ्गमेतत् साधारणं स्मृतम्

根元では、その幅を指先の幅と等しくせよ。前方に向かっては三分の一だけ減じ、さらに「半分を加える」比に従って（すなわち比例して）先細りに作るべし。わずかな窪み（浅い凹所）を設け、流出の溝（排水路）は北側に作れ。かくのごとき piṇḍikā（台座）を備えるリンガは、「サーダーラナ」（sādhāraṇa）すなわち通用・標準のリンガと記憶される。