Adhyaya 43

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रासादलक्षणं नाम द्वाचत्त्वारिंशो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

かくして『アーディ・マハープラーナ』たる『アーグネーヤ（アグニ・プラーナ）』において、「プラーサーダ（Prāsāda）の相（特徴）」と名づける第42章は終わる。ここに第43章「寺院における神々の安置」が始まる。世尊は告げた。「神々はプラーサーダに安置されるべきである。手順を説こう。ブラーフマナよ、我が言葉を聞け。pañcāyatana（五壇配置）の中央にはヴァースデーヴァ（Vāsudeva）を安置せよ。」

Verse 2

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

東南（アグニの方位）にはヴァーマナ（Vāmana）を、南西（ニルリティの方位）にはヌリハリ（Nṛhari、ナラシンハ）を、北西（ヴァーユの方位）にはアシュヴァシールシャ（Aśvaśīrṣa、ハヤグリーヴァ「馬首」）を置く。さらに同様に、イーシャ（Īśa、イーシャーナ方位）の領域にはシューカラ（Śūkara、ヴァラーハ）を配する。

Verse 3

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

次に、中央にはナーラーヤナ（Nārāyaṇa）を安置し、東南（Āgneyī）にはアンビカー（Ambikā）、南西（Nairṛtī）にはバースカラ（Bhāskara、太陽神）、北西（ヴァーユの方）にはブラフマー（Brahmā）、北東（Īśāna）にはシヴァのリンガ（Liṅga）を置く。

Verse 4

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

あるいは（神格を）ルドラの形相として安置してもよい。あるいは九つの住処（ナヴァダー マ）において、中央にヴァースデーヴァを据え、東から始めて左回り（反時計回り）に順次、正しい次第で安置すべきである。

Verse 5

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

インドラをはじめ諸方位の守護神（ローカパーラ）を安置すべきである。あるいは九つの聖所（ナヴァダー マ）において、パンチャーヤタナ（五祠配置）を設け、中央にプルショーッタマ（ヴィシュヌ）を据えるべきである。

Verse 6

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

まず東方にラクシュミーとヴァイシュラヴァナを置く。右方（南側）には母神群（マートリ・ガナ）を安置し、次いでスカンダ、ガネーシャ、イーシャーナを置く。西方には太陽をはじめとする諸惑星（グラハ）を安置する。

Verse 7

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

北方にはマツヤに始まる十（の形相）を置く。南東にはチャンディカーを置き、同様に南西にはアンビカーを安置し、北西にはサラスヴァティーを安置する。

Verse 8

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

蓮華座（パドマーサナ）には中央にヴァースデーヴァを据える—あるいはナーラーヤナを据える。十三の祠・住処の配置では、中央にハリをヴィシュヴァルーパ（宇宙相）として安置すべきである。

Verse 9

पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

東方および他の方角に向かって、ケーシャヴァに始まる諸相（そのほかの名号）として、あるいは別の住処におけるハリとして、ハリ（ヴィシュヌ）そのものを造像すべきである。像は粘土製、木彫、金属鋳造、また宝石製でもよい。

Verse 10

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तधा स्मृता कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

プラティマー（聖像）は七種と記される。すなわち石製、香料など芳香物製、花製である。さらに同様に、花の型、芳香物の型、そして粘土製の像もある。

Verse 11

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

そしてこれらの形像は、しかるべき時に供養されるなら、あらゆる願いの果報を授ける。今より石造の像について説く。すなわち、どの岩石を選び取るべきかである。

Verse 12

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

また山が得られない場合には、地中から得られる石を取るべきである。白・赤みを帯びたもの・黄・黒の石が、それぞれのヴァルナ（varṇa）に相応しいと定められている。

Verse 13

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

定められた祭官のヴァルナ（varṇa）に相応する適切な石（śilā）が正しく得られないときは、しかるべきヴァルナに応じた材料をもって代用を火中に供し、シンハ・ヴィディヤー（Siṃha-vidyā、「獅子」の真言・作法）によって供物を捧げるべきである。

Verse 14

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

祭石の上で、最も前に現れる筋が白く、その先端が黒いとき—また獅子供養の火供（siṃha-homa）において青銅の鐘のように響く音が生ずるとき—「visphuliṅgikā（火花）」は男性（puṃliṅga）として理解すべきである。

Verse 15

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

女性は「tan-maṇḍala」の相をもつと説かれる。女性の形相が欠けるため、中性（napuṃsaka）と見なされる。明瞭な円形の印（maṇḍala）が見える女性は、もし妊娠しているなら避けるべきである（選定・作法から除く）。

Verse 16

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

聖像（pratimā）のための材を求めて森に赴き、規定に従ってVrajayāgaを修すべきである。そこで場所を掘り、塗り固めたのち、曼荼羅堂（maṇḍapa、儀礼の堂）においてハリ（Hari＝ヴィシュヌ）を礼拝する。

Verse 17

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

まずbali（供物）を捧げ、次いで鑿（ṭaṅka）などの作業具を供養する。火供を修したのち、Astra-mantraを用いて米の水をもって石に灑水し、これを加持する。

Verse 18

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

ナーラシンハ（Nṛsiṃha）によって護持の作法（rakṣā）を行ったのち、根本真言（mūla-mantra）により供養する。供火の献供の後、導師たるグルは円満の終供（pūrṇāhuti）を捧げ、さらに諸元素の霊類への供物であるbhūta-baliを施す。

Verse 19

अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

ここにとどまるいかなる存在—サットヴァ、ヤートゥダーナ、グヒヤカ、シッダたち、またその他の者であれ—をも、しかるべく供養したのち、その赦しを請い、儀礼が障りなく進むようにすべきである。

Verse 20

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं यात्रैषा केशवाज्ञया विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

この我らの巡礼は、ケーシャヴァの命により、ヴィシュヌのビンバ（聖なる御像）のために行われる。ヴィシュヌの目的のためになすべき奉仕があるなら、汝らもまたそれを行え。

Verse 21

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा

このバリ供献（bali-dāna）によって、汝らがあらゆる面で完全に満足せんことを。

Verse 22

क्षमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात् अप्_४३०२१च्देएवं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

「安らかに他所へ行け。速やかにこの場所を空けよ。」このように諭されると、諸存在はそれぞれの安楽に応じて満ち足りて去ってゆく。ついで、祭司たちとともにチャル（caru：供儀の粥）を食し、夜には夢の真言をジャパして誦すべきである。

Verse 23

ॐ नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः

オーム。あらゆる世界に遍満するヴィシュヌに敬礼。至上にして遍在する主に敬礼。宇宙そのものである御方に敬礼。全宇宙をその形相とする御方に敬礼。夢を司り統べる主に敬礼、敬礼。

Verse 24

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि तवान्तिकं स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

おお神々の主、至上の神よ—告げたまえ。われは汝の近くに眠り、夢のうちに、わが心に宿るすべての務めと意図が顕現する—それらはわがものなり。

Verse 25

ॐ ॐ ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

「（唱えるべし：）『オーム、オーム、フルーṃ、パット—ヴィシュヌに、スヴァーハー。』夢が吉祥なら、すべてはまことに吉祥である。もし不吉なら、シンハ・ホーマを修すべし。朝のアルギャを石（壇の基）に供えたのち、アストラ（武器）マントラによって『アストラカ』を礼拝せよ。」

Verse 26

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं

鋤や鑿などの道具・器具を取り、顔に蜂蜜および他の吉祥物を塗って、行者は作業へと進むべし。さらに自己をヴィシュヌとして—また神工ヴィシュヴァカルマン（Viśvakarman）として観想せよ。

Verse 27

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

武器はヴィシュヌの本質を具えるもの（すなわちヴィシュヌの力として加持されたもの）として授け、正面・背面など諸方向の相を示すべし。彫工は諸根を制し、鑿を手にして、それを四角（四面）の形に作るべし。

Verse 28

श्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ॐ ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

「（印のある写本には次の異読がある：）『śvādhipataye』『prapanno ’smi』『オーム オーム フリーṃ パḍ』『viśvakarmaṇim』『viśvātmakam』。」像を彫るための石（荒材）を整えたなら、少しく小さめに作るべし。それを車に載せ、布で覆って工房へ運び、まず工匠の家において礼拝供養し、その後、この作法を行う者が造像を完成させて像を整え、安置（建立）の準備を成すべし。