Shloka 61
नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः
Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city
Devanagari script
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान् ददर्श परमाड़ना । तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम्,लगातार तीन दिन और तीन रात चलनेके पश्चात् उस श्रेष्ठ नारीने तपस्वियोंसे युक्त एक वन देखा, जो अनुपम तथा दिव्य वनसे सुशोभित था
Transliteration
sā gatvā trīn ahorātrān dadarśa paramāṅganā | tāpasāraṇyam atulaṁ divyakānanaśobhitam ||
Translation
After journeying for three days and three nights, that noble lady beheld an incomparable forest-hermitage inhabited by ascetics, beautified by a celestial woodland. The scene marks her passage from hardship and wandering into a space shaped by tapas (austere discipline), where moral clarity and refuge are traditionally sought.
Word by Word
साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वा (अव्यय-भाव), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)
त्रीन्three
त्रीन्:
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अहोरात्रान्day-and-nights (full days)
अहोरात्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
परमाङ्गनाthe excellent woman
परमाङ्गना:
Karta
TypeNoun
Rootपरमाङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तापसारण्यम्a forest of ascetics / ascetics' forest
तापसारण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootतापस + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अतुलम्incomparable
अतुलम्:
TypeAdjective
Rootअतुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दिव्यकाननशोभितम्adorned/beautified by a divine grove
दिव्यकाननशोभितम्:
TypeAdjective
Rootदिव्यकानन + शोभित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन, क्त (भूतकर्मणि/भूतकृत्)
Speaker
बृहृदश्च उवाच
Characters & Entities
P
paramāṅganā (a noble woman)T
tāpasāḥ (ascetics)T
tāpasāraṇya (forest hermitage)D
divyakānana (celestial woodland/grove)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes