Shloka 117
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
Devanagari script
इन्द्रियाणां प्रसादेन तदेतत् परिवर्जयेत् । तस्मादनशनं दिव्यं निरुद्धेन्द्रियगोचरम्,अतः मनुष्यको इन्द्रियोंकी शुद्धिके द्वारा इन विषयभोगोंको त्याग देना चाहिये। यह इन्द्रियोंकी निर्मलता और निरोधसे होनेवाला अनशन (विषयोंका अग्रहण) दिव्य होता है
Word by Word
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
प्रसादेनby clarity/purification (serenity)
प्रसादेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रसाद
FormMasculine, Instrumental, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
परिवर्जयेत्should avoid/abandon
परिवर्जयेत्:
Kriya
TypeVerb
Rootपरि√वृज्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
अनशनम्fasting; non-taking (of objects)
अनशनम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनशन
FormNeuter, Nominative, Singular
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Nominative, Singular
निरुद्धेन्द्रियगोचरम्whose range is restrained from the senses / beyond the restrained senses' scope
निरुद्धेन्द्रियगोचरम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootनिरुद्ध-इन्द्रिय-गोचर
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes