Shloka 41

घटमाना मदर्थेडस्मिन्‌ हता: शूरा जनाधिपा: । शेरते लोहिताक्ताड़्ा: संग्रामे शरविक्षता:,“कितने ही वीर नरेश मेरी विजयके लिये यथाशक्ति चेष्टा करते हुए बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मारे जाकर रक्तरंजित शरीरसे संग्रामभूमिमें सो रहे हैं

ghaṭamānā madarthe 'smin hatāḥ śūrā janādhipāḥ | śerate lohitāktāṅgāḥ saṅgrāme śaravikṣatāḥ ||

Sañjaya said: “Striving with all their might for my sake in this battle, many heroic kings have been slain. Their bodies, torn and mangled by arrows and smeared with blood, now lie stretched upon the field of war.”

घटमानाःstriving, making effort
घटमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootघट् (धातु)
Formशतृ (वर्तमानकालिक कर्तरि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मत्-अर्थेfor my sake
मत्-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this (battle/war)
अस्मिन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हताःslain
हताः:
Karta
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शूराःheroes, brave men
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जनाधिपाःkings, rulers of people
जनाधिपाः:
Karta
TypeNoun
Rootजनाधिप
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शेरतेlie (recline)
शेरते:
Karta
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
लोहित-अक्ताःsmeared with blood
लोहित-अक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअक्त (अञ्ज्/अङ्क्?; here ‘अञ्ज्’ = smear) / लोहित
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
शर-विक्षताःwounded by arrows
शर-विक्षताः:
Karta
TypeAdjective
Rootविक्षत (क्षद्/क्षत्; here ‘क्षत’ = wounded) / शर
Formक्त (भूतकर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kings (janādhipāḥ)
A
arrows (śara)
B
battlefield (saṅgrāma)

Educational Q&A

The verse underscores the moral weight of kings seeking victory through war: even when warriors act with loyalty and valor, the outcome is bloodshed and death, reminding the listener that triumph is purchased at a grave human cost.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that many heroic rulers, fighting earnestly for his side’s success, have been killed; their arrow-torn, blood-smeared bodies now lie on the battlefield.