Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

अभिमन्यु-पराक्रमवर्णनम्

Abhimanyu’s Prowess and the Duḥśāsana Engagement

कितने ही वीर रथ, घोड़े और हाथीपर सवार होकर आये। दूसरे बहुत-से प्रचण्ड बलशाली योद्धा पैदल ही दौड़ पड़े। बाणोंकी सनसनाहट, रथके पहियोंकी जोर-जोरसे होनेवाली घर्घराहट, हुंकार, कोलाहल, ललकार, सिंहनाद, गर्जना, धनुषकी टंकार तथा हस्तत्राणके चट-चट शब्दके साथ गर्जन-तर्जन करते हुए अन्यान्य बहुत-से योद्धा अर्जुनकुमार अभिमन्युपर यह कहते हुए टूट पड़े, “अब तू हमारे हाथसे जीवित नहीं छूट सकता। तुझे जीवनसे ही हाथ धोना पड़ेगा”

sañjaya uvāca | katine hi vīrā ratha-aśva-gaja-ārūḍhā āyayuḥ | anye bahavaḥ pracaṇḍa-balaśālino yoddhāḥ padātaya eva dhāvitāḥ | bāṇānāṃ sanasanāhaṭaḥ, ratha-cakraṇāṃ jora-jor se ghṛgharāhaṭaḥ, huṅkāraḥ, kolāhalaḥ, lalakāraḥ, siṃha-nādaḥ, garjanā, dhanuṣaḥ ṭaṅkāraḥ tathā hasta-trāṇasya caṭ-caṭ-śabdaḥ—etaiḥ saha garjana-tarjanaṃ kurvantaḥ anye’pi bahavo yoddhāḥ arjuna-kumāram abhimanyum prati “adya tvaṃ asmākaṃ hastāt jīvitaḥ na mokṣyase; tvāṃ jīvitāt eva hasta-dhautaṃ kartavyaṃ bhaviṣyati” iti vadantaḥ samantāt abhyapatanta |

Sañjaya said: Many heroes came mounted on chariots, horses, and elephants; many other fierce and powerfully built warriors rushed forward on foot. Amid the hiss of arrows, the grinding roar of chariot-wheels, and a storm of battle-cries—shouts, tumult, challenges, lion-roars, thunderous yells, the twang of bows, and the sharp clatter of arm-guards—numerous warriors surged upon Abhimanyu, the son of Arjuna, threatening him from all sides: “Today you will not escape alive from our hands; you must forfeit your very life.”

कितनेhow many / several
कितने:
Karta
TypeAdjective
Rootकति
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
वीराःheroes/warriors
वीराः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Plural
रथon a chariot
रथ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Singular
अश्वon a horse
अश्व:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Locative, Singular
गजon an elephant
गज:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Locative, Singular
आरोह्यhaving mounted
आरोह्य:
TypeVerb
Rootआ-रुह्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada
आययुःcame
आययुः:
TypeVerb
Rootआ-या
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
अपरेothers
अपरे:
Karta
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine, Nominative, Plural
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रचण्डfierce
प्रचण्ड:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रचण्ड
FormMasculine, Nominative, Plural
बलशालिनःstrong
बलशालिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootबलशालिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
योधाःfighters
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोद्धृ/योध
FormMasculine, Nominative, Plural
पदातयःfoot-soldiers
पदातयः:
Karta
TypeNoun
Rootपदाति
FormMasculine, Nominative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
दुद्रुवुःran
दुद्रुवुः:
TypeVerb
Rootद्रु
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
बाणानाम्of arrows
बाणानाम्:
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Genitive, Plural
सनसनाहटःwhizzing sounds
सनसनाहटः:
Karta
TypeNoun
Rootसनसनाहट
FormFeminine, Nominative, Plural
रथचक्राणाम्of chariot-wheels
रथचक्राणाम्:
TypeNoun
Rootरथचक्र
FormNeuter, Genitive, Plural
घर्घराहटःrattlings/rumblings
घर्घराहटः:
Karta
TypeNoun
Rootघर्घराहट
FormFeminine, Nominative, Plural
हुंकाराःroars
हुंकाराः:
Karta
TypeNoun
Rootहुंकार
FormMasculine, Nominative, Plural
कोलाहलाःtumults
कोलाहलाः:
Karta
TypeNoun
Rootकोलाहल
FormMasculine, Nominative, Plural
ललकाराःchallenges
ललकाराः:
Karta
TypeNoun
Rootललकार
FormMasculine, Nominative, Plural
सिंहनादाःlion-roars
सिंहनादाः:
Karta
TypeNoun
Rootसिंहनाद
FormMasculine, Nominative, Plural
गर्जनाःthunderings
गर्जनाः:
Karta
TypeNoun
Rootगर्जना
FormFeminine, Nominative, Plural
धनुष्टंकाराःtwangs of bows
धनुष्टंकाराः:
Karta
TypeNoun
Rootधनुष्टंकार
FormMasculine, Nominative, Plural
हस्तत्राणचटच्छब्दाःclattering sounds of gauntlets
हस्तत्राणचटच्छब्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootहस्तत्राणचटच्छब्द
FormMasculine, Nominative, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
गर्जनतर्जनम्roaring and threatening
गर्जनतर्जनम्:
Karma
TypeNoun
Rootगर्जनतर्जन
FormNeuter, Accusative, Singular
कुर्वन्तःdoing/making
कुर्वन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
अन्येother
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोद्धृ/योध
FormMasculine, Nominative, Plural
अर्जुनकुमारम्Arjuna's son
अर्जुनकुमारम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुनकुमार
FormMasculine, Accusative, Singular
अभिमन्युम्Abhimanyu
अभिमन्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभिमन्यु
FormMasculine, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
वदन्तःsaying
वदन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootवद्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
अभ्यपतन्rushed upon
अभ्यपतन्:
TypeVerb
Rootअभि-पत्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
अद्यtoday/now
अद्य:
TypeIndeclinable
Rootअद्य
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
अस्माकम्of us / our
अस्माकम्:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Plural
हस्तात्from (our) hands
हस्तात्:
Apadana
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Ablative, Singular
जीवितःalive
जीवितः:
TypeAdjective
Rootजीवित
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
मोक्ष्यसेyou will be released/escape
मोक्ष्यसे:
TypeVerb
Rootमुच्
FormFuture (Luṭ), 2nd, Singular, Atmanepada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
जीवितात्from life
जीवितात्:
Apadana
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Ablative, Singular
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
धास्यसिyou will place/put (i.e., lose)
धास्यसि:
TypeVerb
Rootधा
FormFuture (Luṭ), 2nd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
अर्जुन (Arjuna)
अभिमन्यु (Abhimanyu)
रथ (chariot)
घोड़े (horses)
हाथी (elephants)
बाण (arrows)
धनुष (bow)
रथचक्र (chariot-wheels)
हस्तत्राण (arm-guards)