Shloka 23
Devanagari script
ततश्षतुर्दिशं सैन्यैट्रीपदस्पाभिसंवृत: । निर्दहन् क्षत्रियव्रातान् द्रोण: पर्यचरद् रणे,तदनन्तर ट्रुपदकी सेनाओंद्वारा चारों ओरसे घिरे हुए द्रोणाचार्य क्षत्रियसमूहोंको दग्ध करते हुए रणभूमिमें विचरने लगे
Transliteration
tataś caturdiśaṃ sainyais tripadāspābhisaṃvṛtaḥ | nirdahan kṣatriyavrātān droṇaḥ paryacarat raṇe ||
Translation
Sañjaya said: Then Droṇa, hemmed in on all four sides by the troops of the Trigartas, moved about the battlefield, scorching down masses of kṣatriya warriors—pressing the fight with relentless force amid the moral darkness of war.
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
चतुर्दिशम्in/through the four directions (all around)
चतुर्दिशम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचतुर्दिश् (दिश्-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सैन्यैःby armies/troops
सैन्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
त्रिपदस्यof Drupada (lit. 'three-footed')
त्रिपदस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootत्रिपद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अभिसंवृतःsurrounded/encircled
अभिसंवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभि-सम्-√वृ (वृञ् वरणे) → अभिसंवृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भूतकर्मणि/क्त)
निर्दहन्burning/consuming
निर्दहन्:
Karta
TypeVerb
Rootनिर्-√दह् (दह् भस्मीकरणे) → निर्दहन् (कृदन्त, शतृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वर्तमान कृदन्त, शतृ)
क्षत्रियव्रातान्hosts/multitudes of Kshatriyas
क्षत्रियव्रातान्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्रियव्रात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
द्रोणःDrona
द्रोणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पर्यचरद्roamed/moved about
पर्यचरद्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-√चर् (चर् गतौ) → पर्यचरत्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Droṇa (Droṇācārya)T
TrigartasB
battlefield (raṇa)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes