Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam

Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants

मानवीं वृषभां चैव ब्रद्ममेध्यां बृहद्धनिम्‌ एताश्चान्याश्व बहुधा महानद्यो जनाधिप,सुनसा, तमसा, दासी, वसा, वराणसी, नीला, घृतवती, महानदी पर्णाशा, मानवी, वृषभा, ब्रह्ममेध्या, बृहद्धनि, राजन! ये तथा और भी बहुत-सी नदियाँ हैं

mānavīṁ vṛṣabhāṁ caiva brahmamedhyāṁ bṛhaddhanim | etāś cānyāś ca bahudhā mahānadyō janādhipa ||

Sañjaya said: “O lord of men, there are also these great rivers—Mānavī, Vṛṣabhā, Brahmamedhyā, and Bṛhaddhanī—and many others besides, in diverse regions.”

मानवींthe river Mānavi
मानवीं:
Karma
TypeNoun
Rootमानवी
FormFeminine, Accusative, Singular
वृषभाम्the river Vṛṣabhā
वृषभाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृषभा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
ब्रह्ममेध्याम्the river Brahmamedhyā
ब्रह्ममेध्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्ममेध्या
FormFeminine, Accusative, Singular
बृहद्धनिम्the river Bṛhaddhani
बृहद्धनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबृहद्धनि
FormFeminine, Accusative, Singular
एताःthese
एताः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अन्याःother
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
बहुधाin many ways / in many (kinds)
बहुधा:
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
महानद्यःgreat rivers
महानद्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Plural
जनाधिपO lord of people (king)
जनाधिप:
TypeNoun
Rootजनाधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
सुनसाthe river Sunasā
सुनसा:
Karta
TypeNoun
Rootसुनसा
FormFeminine, Nominative, Singular
तमसाthe river Tamasā
तमसा:
Karta
TypeNoun
Rootतमसा
FormFeminine, Nominative, Singular
दासीthe river Dāsī
दासी:
Karta
TypeNoun
Rootदासी
FormFeminine, Nominative, Singular
वसाthe river Vasā
वसा:
Karta
TypeNoun
Rootवसा
FormFeminine, Nominative, Singular
वराणसीthe river/city-name Varāṇasī
वराणसी:
Karta
TypeNoun
Rootवराणसी
FormFeminine, Nominative, Singular
नीलाthe river Nīlā
नीला:
Karta
TypeNoun
Rootनीला
FormFeminine, Nominative, Singular
घृतवतीthe river Ghṛtavatī
घृतवती:
Karta
TypeNoun
Rootघृतवती
FormFeminine, Nominative, Singular
महानदीthe river Mahānadī
महानदी:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Singular
पर्णाशाthe river Parṇāśā
पर्णाशा:
Karta
TypeNoun
Rootपर्णाशा
FormFeminine, Nominative, Singular
मानवीthe river Mānavi
मानवी:
Karta
TypeNoun
Rootमानवी
FormFeminine, Nominative, Singular
वृषभाthe river Vṛṣabhā
वृषभा:
Karta
TypeNoun
Rootवृषभा
FormFeminine, Nominative, Singular
ब्रह्ममेध्याthe river Brahmamedhyā
ब्रह्ममेध्या:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्ममेध्या
FormFeminine, Nominative, Singular
बृहद्धनिthe river Bṛhaddhani
बृहद्धनि:
Karta
TypeNoun
Rootबृहद्धनि
FormFeminine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
येwhich (those)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Nominative, Plural
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्याःother
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
बह्व्यःmany
बह्व्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormFeminine, Nominative, Plural
महानद्यःgreat rivers
महानद्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Plural
सन्तिare/exist
सन्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
J
Janādhipa (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra)
M
Mānavī (river)
V
Vṛṣabhā (river)
B
Brahmamedhyā (river)
B
Bṛhaddhanī (river)

Educational Q&A

The verse functions as a catalogue of sacred geography: by naming great rivers while addressing the king, it underscores the vastness and ordered diversity of the realm, implying that righteous kingship (janādhipatva) is exercised with awareness of the land and its sanctifying waters.

Sañjaya continues a descriptive enumeration, listing major rivers (and indicating many more) as part of a broader survey of regions and features relevant to the epic’s setting in the Bhīṣma Parva.