Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam

Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants

शीघ्रां च पिच्छिलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम्‌ | कौशिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चन्द्रमाम्‌,सदाकान्ता, शिवा, वीरमती, वस्त्रा, सुवस्त्रा, गौरी, कम्पना, हिरण्वती, वरा, वीरकरा, महानदी पंचमी, रथचित्रा, ज्योतिरथा, विश्वामित्रा, कपिंजला, उपेन्द्रा, बहुला, कुवीरा, अम्बुवाहिनी, विनदी, पिंजला, वेणा, महानदी तुंगवेणा, विदिशा, कृष्णवेणा, ताम्रा, कपिला, खलु, सुवामा, वेदाश्वा, हरिश्रावा, महापगा, शीघ्रा, पिच्छिला, भारद्वाजी नदी, कौशिकी नदी, शोणा, बाहुदा, चन्द्रमा, दुर्गा, चित्रशिला, ब्रह्मवेध्या, बृहद्वती, यवक्षा, रोही तथा जाम्बूनदी

sañjaya uvāca | śīghrāṃ ca picchilāṃ caiva bhāradvājīṃ ca nimnagām | kauśikīṃ nimnagāṃ śoṇāṃ bāhudām atha candramām | sadākāntāṃ śivāṃ vīramatīṃ vastrāṃ suvastrāṃ gaurīṃ kampanāṃ hiraṇvatīṃ varāṃ vīrakarāṃ mahānadīṃ pañcamīṃ rathacitrāṃ jyotirathāṃ viśvāmitrāṃ kapiñjalāṃ upendrāṃ bahulāṃ kuvīrāṃ ambuvāhinīṃ vinadīṃ piṅjalāṃ veṇāṃ mahānadīṃ tuṅgaveṇāṃ vidiśāṃ kṛṣṇaveṇāṃ tāmrāṃ kapilāṃ khalu suvāmāṃ vedāśvāṃ hariśrāvāṃ mahāpagāṃ śīghrāṃ picchilāṃ bhāradvājīṃ nadīṃ kauśikīṃ nadīṃ śoṇāṃ bāhudāṃ candramāṃ durgāṃ citraśilāṃ brahmavedhyāṃ bṛhadvātīṃ yavakṣāṃ rohīṃ tathā jāmbūnadīm

Sanjaya said: He (the narrator) then named many rivers—swift-flowing and slippery-banked streams, the Bharadvājī, the low-running Kauśikī, the Śoṇā, the Bāhudā, and the Candramā; and likewise Sadākāntā, Śivā, Vīramatī, Vastrā, Suvastrā, Gaurī, Kampanā, Hiraṇvatī, Varā, Vīrakarā, the great river Mahānadī, Pañcamī, Rathacitrā, Jyotirathā, Viśvāmitrā, Kapiñjalā, Upendrā, Bahulā, Kuvīrā, Ambuvāhinī, Vinadī, Piṅjalā, Veṇā, Tuṅgaveṇā, Vidiśā, Kṛṣṇaveṇā, Tāmrā, Kapilā, Suvāmā, Vedāśvā, Hariśrāvā, Mahāpagā, and others—thus invoking a vast geography of sacred waters. In the epic’s ethical frame, such catalogues underscore the sanctity of the land and the cosmic witness of nature to human action, especially as war approaches.

शीघ्राम्the river Śīghrā
शीघ्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootशीघ्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पिच्छिलाम्the river Picchilā
पिच्छिलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपिच्छिला
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भारद्वाजीम्the river Bhāradvājī
भारद्वाजीम्:
Karma
TypeNoun
Rootभारद्वाजी
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
निम्नगाम्the river Nimnagā (down-flowing one)
निम्नगाम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिम्नगा
FormFeminine, Accusative, Singular
कौशिकीम्the river Kauśikī
कौशिकीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौशिकी
FormFeminine, Accusative, Singular
निम्नगाम्the river Nimnagā
निम्नगाम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिम्नगा
FormFeminine, Accusative, Singular
शोणाम्the river Śoṇā
शोणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोणा
FormFeminine, Accusative, Singular
बाहुदाम्the river Bāhudā
बाहुदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाहुदा
FormFeminine, Accusative, Singular
अथthen/and also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
चन्द्रमाम्the river Candramā (name)
चन्द्रमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootचन्द्रमा
FormMasculine, Accusative, Singular
सदाकान्ताम्Sadākāntā (ever-lovely) river
सदाकान्ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसदाकान्ता
FormFeminine, Accusative, Singular
शिवाम्the river Śivā
शिवाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिवा
FormFeminine, Accusative, Singular
वीरमतीम्Vīramatī (having heroes) river
वीरमतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरमती
FormFeminine, Accusative, Singular
वस्त्राम्the river Vastrā
वस्त्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootवस्त्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
सुवस्त्राम्Suvāstrā (well-clad) river
सुवस्त्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवस्त्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
गौरीम्the river Gaurī
गौरीम्:
Karma
TypeNoun
Rootगौरी
FormFeminine, Accusative, Singular
कम्पनाम्the river Kampanā
कम्पनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकम्पना
FormFeminine, Accusative, Singular
हिरण्वतीम्the river Hiraṇvatī
हिरण्वतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootहिरण्वती
FormFeminine, Accusative, Singular
वराम्the river Varā
वराम्:
Karma
TypeNoun
Rootवरा
FormFeminine, Accusative, Singular
वीरकराम्Vīrakarā (maker of heroes) river
वीरकराम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरकरा
FormFeminine, Accusative, Singular
महानदीम्Mahānadī (great river)
महानदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Accusative, Singular
पञ्चमीम्the river Pañcamī
पञ्चमीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपञ्चमी
FormFeminine, Accusative, Singular
रथचित्राम्Rathacitrā (chariot-adorned) river
रथचित्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथचित्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
ज्योतिरथाम्Jyotirathā (light-chariot) river
ज्योतिरथाम्:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिरथा
FormFeminine, Accusative, Singular
विश्वामित्राम्Viśvāmitrā river
विश्वामित्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootविश्वामित्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
कपिंजलाम्the river Kapiñjalā
कपिंजलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकपिंजला
FormFeminine, Accusative, Singular
उपेन्द्राम्the river Upendrā
उपेन्द्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपेन्द्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
बहुलाम्the river Bahulā
बहुलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootबहुला
FormFeminine, Accusative, Singular
कुवीराम्the river Kuvīrā
कुवीराम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुवीरा
FormFeminine, Accusative, Singular
अम्बुवाहिनीम्Ambuvāhinī (water-bearing) river
अम्बुवाहिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootअम्बुवाहिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
विनदीम्the river Vinadī
विनदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootविनदी
FormFeminine, Accusative, Singular
पिंजलाम्the river Piñjalā
पिंजलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपिंजला
FormFeminine, Accusative, Singular
वेणाम्the river Veṇā
वेणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेणा
FormFeminine, Accusative, Singular
महानदीम्Mahānadī (great river)
महानदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Accusative, Singular
तुंगवेणाम्Tuṅgaveṇā river
तुंगवेणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootतुंगवेणा
FormFeminine, Accusative, Singular
विदिशाम्the river Vidiśā
विदिशाम्:
Karma
TypeNoun
Rootविदिशा
FormFeminine, Accusative, Singular
कृष्णवेणाम्Kṛṣṇaveṇā river
कृष्णवेणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्णवेणा
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्राम्the river Tām्रā
ताम्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootताम्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
कपिलाम्the river Kapilā
कपिलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकपिला
FormFeminine, Accusative, Singular
खलुindeed/surely
खलु:
TypeIndeclinable
Rootखलु
सुवामाम्Suvāmā (beautiful) river
सुवामाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवामा
FormFeminine, Accusative, Singular
वेदाश्वाम्Vedāśvā river
वेदाश्वाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेदाश्वा
FormFeminine, Accusative, Singular
हरिश्रावाम्Hariśrāvā river
हरिश्रावाम्:
Karma
TypeNoun
Rootहरिश्रावा
FormFeminine, Accusative, Singular
महापगाम्Mahāpagā (great river) river
महापगाम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहापगा
FormFeminine, Accusative, Singular
शीघ्राम्Śīghrā
शीघ्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootशीघ्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
पिच्छिलाम्Picchilā
पिच्छिलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपिच्छिला
FormFeminine, Accusative, Singular
भारद्वाजीBhāradvājī (river name)
भारद्वाजी:
TypeNoun
Rootभारद्वाजी
FormFeminine, Nominative, Singular
नदीriver
नदी:
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Nominative, Singular
कौशिकीKauśikī (river name)
कौशिकी:
TypeNoun
Rootकौशिकी
FormFeminine, Nominative, Singular
नदीriver
नदी:
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Nominative, Singular
शोणाŚoṇā (river name)
शोणा:
TypeNoun
Rootशोणा
FormFeminine, Nominative, Singular
बाहुदाBāhudā (river name)
बाहुदा:
TypeNoun
Rootबाहुदा
FormFeminine, Nominative, Singular
चन्द्रमाCandramā (name)
चन्द्रमा:
TypeNoun
Rootचन्द्रमा
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्गाDurgā (name)
दुर्गा:
TypeNoun
Rootदुर्गा
FormFeminine, Nominative, Singular
चित्रशिलाCitraśilā (variegated-rock) (name)
चित्रशिला:
TypeNoun
Rootचित्रशिला
FormFeminine, Nominative, Singular
ब्रह्मवेध्याBrahmavedhyā (name)
ब्रह्मवेध्या:
TypeNoun
Rootब्रह्मवेध्या
FormFeminine, Nominative, Singular
बृहद्वतीBṛhadvati (name)
बृहद्वती:
TypeNoun
Rootबृहद्वती
FormFeminine, Nominative, Singular
यवक्षाYavakṣā (name)
यवक्षा:
TypeNoun
Rootयवक्षा
FormFeminine, Nominative, Singular
रोहीRohī (name)
रोही:
TypeNoun
Rootरोही
FormFeminine, Nominative, Singular
तथाand likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
जाम्बूनदीJāmbūnadī (name)
जाम्बूनदी:
TypeNoun
Rootजाम्बूनदी
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śīghrā (river)
P
Picchilā (river)
B
Bhāradvājī (river)
K
Kauśikī (river)
Ś
Śoṇā (river)
B
Bāhudā (river)
C
Candramā (river)
S
Sadākāntā (river)
Ś
Śivā (river)
V
Vīramatī (river)
V
Vastrā (river)
S
Suvastrā (river)
G
Gaurī (river)
K
Kampanā (river)
H
Hiraṇvatī (river)
V
Varā (river)
V
Vīrakarā (river)
M
Mahānadī (river)
P
Pañcamī (river)
R
Rathacitrā (river)
J
Jyotirathā (river)
V
Viśvāmitrā (river)
K
Kapiñjalā (river)
U
Upendrā (river)
B
Bahulā (river)
K
Kuvīrā (river)
A
Ambuvāhinī (river)
V
Vinadī (river)
P
Piṅjalā (river)
V
Veṇā (river)
T
Tuṅgaveṇā (river)
V
Vidiśā (river/region name used as hydronym here)
K
Kṛṣṇaveṇā (river)
T
Tāmrā (river)
K
Kapilā (river)
S
Suvāmā (river)
V
Vedāśvā (river)
H
Hariśrāvā (river)
M
Mahāpagā (river)
D
Durgā (river)
C
Citraśilā (river)
B
Brahmavedhyā (river)
B
Bṛhadvātī (river)
Y
Yavakṣā (river)
R
Rohī (river)
J
Jāmbūnadī (river)

Educational Q&A

The verse functions as a sacred-geographical catalogue: by naming many rivers, the epic frames the land itself as sanctified and as a moral witness. In the Mahābhārata’s ethical atmosphere, nature—especially tīrthas and rivers—stands as a reminder that human choices in war are made under the gaze of dharma and the wider cosmos.

Sanjaya is reciting a long list of rivers (nimnagāḥ), effectively mapping the terrain and invoking well-known waters. Such enumerations commonly appear as part of describing regions, movements, or the vast setting in which the Kurukṣetra conflict unfolds.