Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

अध्याय ८८ — घटोत्कच-दुर्योधनयुद्धवर्णनम्

Ghaṭotkaca–Duryodhana Engagement

निपेतुराजौ रुधिरप्रदिग्धा- स्ते ताडिता: शक्रसुतेन राजन्‌ | विभिन्नगात्रा: पतितोत्तमाड़ा गतासवश्शकछिन्नतनुत्रकाया:,राजन! इन्द्रपुत्र अर्जुनके द्वारा ताड़ित होकर वे सभी नरेश खूनसे लथपथ हो युद्धभूमिमें गिर पड़े। उनके अंग छिन्न-भिन्न हो गये थे, मस्तक कटकर दूर जा गिरे थे, कवच और शरीरके टुकड़े-टुकड़े हो गये थे और इस अवस्थामें पहुँचकर उन्हें अपने प्राण खो देने पड़े थे

sañjaya uvāca |

nipetur ājau rudhira-pradigdhās te tāḍitāḥ śakra-sutena rājan |

vibhinnagātrāḥ patitottamāṅgā gatāsavaś chinna-tanūtra-kāyāḥ ||

Sañjaya said: O King, struck down by Śakra’s son, those rulers—smeared with blood—fell upon the battlefield. Their limbs were shattered, their heads severed and cast away; their armor and bodies were torn to pieces, and in that condition they gave up their lives. The verse starkly underscores the terrible cost of war, where royal valor and worldly status collapse before the impartial violence of battle.

निपेतुःfell down
निपेतुः:
TypeVerb
Rootनि-√पत्
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), परस्मैपदम्, प्रथम, बहुवचन
आजौin battle
आजौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअज (रण/युद्ध)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
रुधिर-प्रदिग्धाःsmeared with blood
रुधिर-प्रदिग्धाः:
TypeAdjective
Rootरुधिरप्रदिग्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthey (those kings)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ताडिताःstruck, smitten
ताडिताः:
TypeAdjective
Root√ताड्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन, क्त (भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोग)
शक्र-सुतेनby Indra's son
शक्र-सुतेन:
Karana
TypeNoun
Rootशक्रसुत
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
विभिन्न-गात्राःwith limbs shattered
विभिन्न-गात्राः:
TypeAdjective
Rootविभिन्नगात्र
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पतित-उत्तम-अङ्गाःwhose heads had fallen
पतित-उत्तम-अङ्गाः:
TypeAdjective
Rootपतितोत्तमाङ्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
गत-असवःlifeless (whose life-breath had gone)
गत-असवः:
TypeAdjective
Rootगतासु
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शस्त्र-छिन्न-तनु-त्रकायाःwhose bodies and armour were cut by weapons
शस्त्र-छिन्न-तनु-त्रकायाः:
TypeAdjective
Rootशस्त्रच्छिन्नतनुत्रकाय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'rājan')
A
Arjuna
I
Indra (Śakra)
K
kings/rulers (nareśāḥ)
B
battlefield (āja)
A
armor (tanūtra)