Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

भीष्मपर्व — अध्याय ६६: तुमुलसंग्रामवर्णनम्

The Tumult of Battle Described

पोथयन्‌ रथवृन्दानि वाजिवृन्दानि चाभिभू: । कर्षयन्‌ रथवृन्दानि बाहुवेगेन पाण्डव:

pothayan rathavṛndāni vājivṛndāni cābhibhūḥ | karṣayan rathavṛndāni bāhuvegena pāṇḍavaḥ ||

Sañjaya said: The Pāṇḍava, overpowering clusters of chariots and masses of horses, struck them down and, by the sheer force of his arms, dragged and scattered the chariot-formations. The verse underscores the battlefield reality where personal prowess and disciplined force decide immediate outcomes, even as the larger war remains bound to questions of rightful duty and consequence.

पोथयन्striking, battering
पोथयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपोथय् (पोथ्)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन, कर्तरि, शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्तवत् (पोथयन् = पोथयन्/पोथयन्-)
रथवृन्दानिgroups of chariots
रथवृन्दानि:
Karma
TypeNoun
Rootरथवृन्द (रथ + वृन्द)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
वाजिवृन्दानिgroups of horses
वाजिवृन्दानि:
Karma
TypeNoun
Rootवाजिवृन्द (वाजि + वृन्द)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
अभिभूःoverpowered, overcame
अभिभूः:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-भू
Formलुङ् (अोरिस्ट्), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन, कर्तरि
कर्षयन्dragging, drawing
कर्षयन्:
Karta
TypeVerb
Rootकृष्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन, कर्तरि, शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्तवत् (कर्षयन् = कर्षयन्/कर्षयन्-)
रथवृन्दानिgroups of chariots
रथवृन्दानि:
Karma
TypeNoun
Rootरथवृन्द (रथ + वृन्द)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
बाहुवेगेनby the force of (his) arms
बाहुवेगेन:
Karana
TypeNoun
Rootबाहुवेग (बाहु + वेग)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
पाण्डव (Pāṇḍava)
रथवृन्द (companies of chariots)
वाजिवृन्द (companies of horses)