Mantra 22

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

पिशङ्गरूपो नभसो वयोधा ऐन्द्रः शुष्मो विश्वरूपो न आगन्। आयुरस्मभ्यं दधत् प्रजां च रायश्च पोषैरभि नः सचताम्

IAST Transliteration

piśáṅgarūpo nabháso vayodhā́ aindráḥ śúṣmo viśvárūpo na ā́gan | ā́yur asmábhyaṁ dádhat prajā́ṁ ca rā́yaś ca póṣair abhí naḥ sacatām ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Tawny of form, life-bestowing from the cloud, Indra’s might, all-formed, hath come to us. Setting for us life and progeny—let wealth also, with prosperings, cleave fast about us.

Word by Word

• पिशङ्गरूपः: having tawny/variegated form
• पिशङ्गरूपः: कर्तृ (आगन् इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: पिशङ्ग-रूप (प्रातिपदिक; समासः कर्मधारयः)

• नभसः: of the sky
• नभसः: सम्बन्ध (वयोधा इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)

• वयोधाः: bestower of vitality/strength
• वयोधाः: कर्तृ (आगन् इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: वयस् + धा (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारय-प्रायः ‘वयः धत्ते’)

• ऐन्द्रः: Indra-like; belonging to Indra
• ऐन्द्रः: कर्तृ (आगन् इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: ऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धि प्रातिपदिक)

• शुष्मः: might, vigor
• शुष्मः: कर्तृ (आगन् इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• विश्व-रूपः: of all forms; manifold
• विश्व-रूपः: कर्तृ (आगन् इत्यस्य) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विश्व-रूप (प्रातिपदिक; समासः कर्मधारयः)

• नः: to us / for us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (आगन्/सचताम् इत्यत्र ‘to/for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• आगन्: came; has come
• आगन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)

• आयुः: life, longevity
• आयुः: कर्म (दधत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• अस्मभ्यम्: for us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान (दधत् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• दधत्: placing, bestowing
• दधत्: कर्तृ-विशेषणम् (आगन् इत्यस्य कर्तुः)
• Type: Verb (participle)
• Root: धा (धातु) — शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त

• प्रजाम्: offspring, progeny
• प्रजाम्: कर्म (दधत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• रायः: wealth
• रायः: कर्म (सचताम् इत्यस्य—‘grant/attach wealth’)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘wealth’)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• पोषैः: with nourishments, prosperities
• पोषैः: करण (सचताम् इत्यस्य—‘with nourishments/prosperities’)
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, upon
• अभि: दिशा/उपसर्गार्थः (सचताम् सह)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नः: us
• नः: कर्म/अधिकरण (सचताम् इत्यस्य लक्ष्यः)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सचताम्: let (them) attend/attach (to us); let (them) come with
• सचताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सच् (धातु; ‘to accompany/attach, to bestow in attendance’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Indra / Indraic śuṣma (personified might)

Chandas: Triṣṭubh-like tendency (longer pādas; Atharvanic metrical looseness)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe of descending power → calm assurance of settled prosperity.","listener_experience":"Feeling ‘replenished from above’; confidence that life, lineage, and resources will cohere.","intensity":6}