Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3

यत् ते नद्धं विश्ववारे पाशो ग्रन्थिश्च यः कृतः । बृहस्पतिरिवाहं बलं वाचा वि स्रंसयामि तत्

yát te naddháṃ viśva-vāre pā́śo gránthiś ca yáḥ kṛtáḥ | bṛ́haspátir ivāháṃ bálaṃ vācā́ ví sraṃsayāmi tát

What binding thou hast, O all-warding,—the noose, the knot, which hath been made,—that, like Bṛhaspati, I with speech unloose, and make its force fall away.

यत्which/that (relative)
यत्:
Karma (यत्…तत्-सम्बन्धे ‘तत्’ इत्यस्य विशेषण-रूपेण) / सम्बन्धसूचक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नद्धम्bound, fastened
नद्धम्:
Karma (पाश-ग्रन्थि-समूहस्य विशेषणम्) / विशेषण
TypeParticiple (Adjectival)
Rootनह् (धातु) → नद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विश्ववारेO all-beloved / O universally dear one
विश्ववारे:
सम्बोधन (Vocative)
TypeAdjective (Vocative epithet)
Rootविश्व-वार (समास-प्रातिपदिक; ‘विश्व’ + ‘वार’/‘वृ’ इत्यर्थे ‘श्रेष्ठ/प्रिय’)
पाशःnoose, bond
पाशः:
Kartā (यः…कृतः इत्यत्र) / विषय-निर्देश
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
ग्रन्थिःknot
ग्रन्थिः:
Kartā (पाशः…ग्रन्थिः…यः कृतः) / समुच्चित-विषय
TypeNoun
Rootग्रन्थि (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
यःwhich (that)
यः:
Kartā (कृतः इत्यस्य) / सम्बन्धसूचक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कृतःmade, fashioned
कृतः:
Kartā-विशेषण (यः…कृतः = ‘which has been made’)
TypeParticiple
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
उपमान (इव-सम्बन्धे) / तुल्योपमा
TypeProper Noun
Rootबृहस्पति (देवनाम-प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमा-द्योतक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
अहम्I
अहम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बलम्strength; force (of the bond)
बलम्:
Karma (वि स्रंसयामि इत्यस्य) / लक्ष्य
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
वाचाwith speech, by utterance
वाचा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
क्रिया-विशेषक (विभाग/विसरणार्थक)
TypeIndeclinable (Prefix)
Rootवि (उपसर्ग)
स्रंसयामिI loosen, I cause to fall apart
स्रंसयामि:
क्रिया (Kartā=अहम्; Karma=बलम्/नद्धम् पाश-ग्रन्थि-सम्बन्धः)
TypeVerb
Rootस्रंस् (धातु; ‘ढल्/पत्/शिथिल्’) + णिच् → स्रंसय
तत्that (very one)
तत्:
Karma (यत्…तत् = ‘that (bond)’) / सम्बन्ध-समाप्ति
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition)

Devata: Bṛhaspati (by comparison) and the ‘pāśa/granthi’ as object-devatā

Chandas: Anuṣṭubh

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From recognition of threat to confident release and calm.","listener_experience":"Strength, clarity, and immediate relief; sense of being protected by skilled speech.","intensity":7}