Mantra 21

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

यावतीर्दिशः प्रदिशो विषूचीर्यावतीराशा अभिचक्षणा दिवः । ततस्त्वमसि ज्यायान् विश्वहा महांस्तस्मै ते काम नम इत् कृणोमि

IAST Transliteration

yā́vatīr díśaḥ pradíśo víṣūcīr yā́vatīr ā́śā abhícakṣaṇā diváḥ | tatás tvám asi jyā́yān viśváhā mahā́ṁs tásmai te kā́ma náma ít kṛṇomi

English Translation (Griffith/Whitney)

As many as are the quarters, the fore-quarters, spreading apart; as many as are the hopes that look abroad from heaven—therefrom art thou the greater, evermore the mighty: to thee, O Kāma, to that one, I do indeed make reverent homage.

Word by Word

• यावतीः: as many as / all those (f.)
• यावतीः: विशेषण (दिशः इत्यस्य)
• Type: Adjective (परिमाण/संबन्ध)
• Root: यावत् (प्रातिपदिक) / यावत्- (परिमाणवाचक)

• दिशः: directions
• दिशः: Kartā (अस्ति-प्रकारे विषयः) / विषय-निर्देश
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक: दिशा)

• प्रदिशः: intermediate directions / quarters
• प्रदिशः: Kartā (समुच्चयः दिशः सह) / विषय-निर्देश
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक: प्रदिशा)

• विषूचीः: diverging, spreading apart
• विषूचीः: विशेषण (प्रदिशः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: विषूचि (प्रातिपदिक)

• यावतीः: as many as / all those (f.)
• यावतीः: विशेषण (आशाः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: यावत् (प्रातिपदिक)

• आशाः: hopes, expectations, desires
• आशाः: Kartā (अस्ति-प्रकारे विषयः) / विषय-निर्देश
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक)

• अभिचक्षणाः: looking toward / having regard (to), observant
• अभिचक्षणाः: विशेषण (आशाः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अभिचक्षण (प्रातिपदिक; ‘अभि-चक्ष्’ से ‘देखने/निरीक्षण’ भाव)

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (आशाः—दिवः)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: द्यौः/दिव्; ‘heaven’)

• ततः: from that; therefore
• ततः: Apādāna/हेतु-अर्थे (तस्मात्/ततः = ‘therefrom/therefore’)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• असि: are
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• ज्यायान्: greater, superior
• ज्यायान्: विशेषण (त्वम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ज्यायस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)

• विश्वहा: always, at all times
• विश्वहा: काल-अधिकारण (सर्वदा)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वहा (अव्यय; विश्व + हा ‘सर्वदा’)

• महान्: great
• महान्: विशेषण (त्वम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• तस्मै: to him/that (one)
• तस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (नमः—ते)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• काम: O Kāma (Desire/Love)
• काम: सम्बोधन (देवता-आह्वान)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• नमः: homage, salutation
• नमः: Karma (कृणोमि इत्यस्य) / अर्पण-वस्तु
• Type: Noun (indeclinable-like in usage)
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: निपात (बल/निश्चयार्थक)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात/अव्यय; वैदिक-प्रयोगे ‘एव/नूनम्’)

• कृणोमि: I make / I offer
• कृणोमि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

Attribution

Rishi: Traditionally attributed within Kāma-hymn complex (Atharvanic seer; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition).

Devata: Kāma (Desire), as a cosmic compelling power

Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic cadence)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe at vastness → centered reverence.","listener_experience":"A widening of perspective followed by a steady, devotional focus.","intensity":4}