Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 25

Sukta 3

ये ते शृङ्गे अजरे जातवेदस्तिग्महेती ब्रह्मसंशिते । ताभ्यां दुर्हार्दमभिदासन्तं किमीदिनं प्रत्यञ्चमर्चिषा जातवेदो वि निक्ष्व

yé te śṛ́ṅge ajáre jātávedas tigmá-hetī bráhma-saṁśite | tā́bhyāṁ durhā́rdam abhídāsantaṁ kīmīdínaṁ pratyáñcam arcíṣā jātavedo ví nikṣva

Those horns of thine, unaging Jātavedas, sharp-weaponed, whetted by the holy spell—with those twain, with flame, thrust down and scatter the hard-hearted Kīmīdin, who assaileth, turned full against us.

येwhich (two)
ये:
विशेषण-सम्बन्धः (सम्बोधन/निर्देशः) — ‘शृङ्गे’ इत्यस्य
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — स्वामित्वम्
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शृङ्गेtwo horns
शृङ्गे:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) / उद्दिष्ट-वस्तु
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
अजरेunaging, undecaying
अजरे:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas (Agni)
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषनाम)
तिग्महेतीsharp-weaponed (having keen points)
तिग्महेती:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतिग्महेति (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)
ब्रह्मसंशितेsharpened/tempered by brahman (sacred power)
ब्रह्मसंशिते:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्रह्म-सम्-शित (प्रातिपदिक; ‘ब्रह्मणा संशित’ = consecrated/sharpened by sacred power)
ताभ्याम्with those two
ताभ्याम्:
करण (instrument) — ‘अर्चिषा’ सह
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुर्हार्दम्hard-to-bear malice/ill-will
दुर्हार्दम्:
कर्म (अभि-दासन्तम् इत्यस्य) — लक्ष्य-विशेषणम्
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootदुर्हार्द (प्रातिपदिक)
अभिदासन्तम्assailing, attacking
अभिदासन्तम्:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) — हन्तव्य/निवार्यः
TypeParticiple
Rootअभि-दस् (धातु: दसँ/दस् ‘to harm, assail’) → वर्तमान-कृदन्त (शतृ) ‘अभिदासन्त्’
किमीदिनम्the Kīmīdina (demon/afflicter)
किमीदिनम्:
कर्म (वि-नि-क्ष्व इत्यस्य) — प्रतिहन्तव्यः
TypeNoun
Rootकिमीदिन (प्रातिपदिक; राक्षस/कृमि-रोगादि-प्रतीकः)
प्रत्यञ्चम्turned back, repelled
प्रत्यञ्चम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned back/away’)
अर्चिषाwith flame, with radiance
अर्चिषा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक)
विapart, away
वि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
निdown, back
नि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
क्ष्वdrive out!, expel!
क्ष्व:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: ‘जातवेदः’ (सम्बोधन)
TypeVerb
Rootक्षु (धातु; आज्ञार्थे) / √क्षु ‘to sneeze/spit out’ (Vedic: expel, drive out)

Rishi: Atharvanic/Angirasic

Devata: Agni (Jātavedas) as demon-expeller

Chandas: Triṣṭubh-like (extended syntax; imperative close)

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From invocation of Agni’s enduring weapons → escalation into direct command → decisive expulsion.","listener_experience":"A sense of being defended by a fierce, luminous ally; fear is converted into controlled aggression and boundary-confidence.","intensity":8}