Mantra 1

Sukta 85

अरिष्टनेमिः। त्यमू षु वाजिनं देवजूतं सहोवानं तरुतारं रथानाम्। अरिष्टनेमिं पृतनाजिमाशुं स्वस्तये तार्क्ष्यमिहा हुवेम

tyám ū́ ṣu vā́jinaṃ devájūtaṃ sáhovānaṃ tarutā́raṃ ráthānām | áriṣṭanemiṃ pṛtanājím āśúṃ svastáye tārkṣyám ihá huvema ||

That verily we invoke—the prize-winning swift one, god-impelled, rich in might, the over-passer of chariots; the uninjured-fellied, battle-conquering, rapid Tārkṣya—here, for our welfare.

अरिष्टनेमिःArisṭanemi (the one with unharmed/secure rim; an epithet)
अरिष्टनेमिः:
सम्बोधन/कर्तृ-निर्देश (स्तुत्य-देवता)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootअरिष्टनेमि (प्रातिपदिक)
त्यम्that (him)
त्यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed / surely
:
TypeIndeclinable
Rootऊ (निपात)
षुnow / quickly
षु:
TypeIndeclinable
Rootषु (निपात)
वाजिनम्the swift/strong one (the racer)
वाजिनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
देवजूतम्impelled by the gods
देवजूतम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदेवजूत (प्रातिपदिक; देव + जूत ‘impelled’)
सहोवानम्possessing might
सहोवानम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसहोवत्/सहोवान् (प्रातिपदिक)
तरुतारम्the best overcomer / most victorious
तरुतारम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootतरुतार (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/अतिशयार्थ)
रथानाम्of chariots
रथानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
अरिष्टनेमिम्Arisṭanemi
अरिष्टनेमिम्:
कर्म
TypeNoun (proper/epithet)
Rootअरिष्टनेमि (प्रातिपदिक)
पृतनाजिम्battle-contestant / fighter in battle
पृतनाजिम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootपृतनाजि (प्रातिपदिक; पृतना ‘battle’ + आजि ‘race/contest’)
आशुम्swift
आशुम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)
स्वस्तयेfor well-being
स्वस्तये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
तार्क्ष्यम्Tārkṣya (Garuda-like divine being)
तार्क्ष्यम्:
कर्म (आह्वेयः)
TypeNoun (proper)
Rootतार्क्ष्य (प्रातिपदिक; गरुड/तार्क्ष्य-देवता)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
हुवेमwe invoke / we call
हुवेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootह्वे (धातु)

Rishi: Atharvanic tradition (svastyayana corpus; specific r̥ṣi not stated in the supplied excerpt)

Devata: Tārkṣya (Garuḍa-like protective power/steed)

Chandas: Triṣṭubh (by cadence and length)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Awe at swift power → confident welfare.","listener_experience":"Brisk uplift, readiness, protection-in-motion.","intensity":7}