Mantra 1

Sukta 36

Sanskrit (Devanagari)

अञ्जनम्। अक्ष्यौऽनौ मधुसंकाशे अनीकं नौ समञ्जनम्। अन्तः कृष्णुष्व मां हृदि मन इन्नौ सहासति

IAST Transliteration

áñjanam | ákṣyau nau mádhu-saṃkāśe ánīkaṃ nau sam-áñjanam | antáḥ kṛṣṇuṣva mā́ṃ hṛdí mána ín nau sahā́sati ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Collyrium: in our two eyes, honey-bright; our face—an anointing complete. Within, blacken me in thy heart: the mind indeed for us two shall be in concord.

Word by Word

• अञ्जनम्: collyrium; an ointment/anointing substance
• अञ्जनम्: कर्म (लेप्य-द्रव्यः) / विधेय-द्रव्य
• Type: Noun
• Root: अञ्जन (प्रातिपदिक; √अञ्ज् ‘to smear/anoint’ से) अथवा द्रव्य-नाम

• अक्ष्यौ: (in/for) the two eyes
• अक्ष्यौ: अधिकरण (यत्र लेपनम्) / कर्म (यत्र प्रयोजनम्)
• Type: Noun
• Root: अक्षि (प्रातिपदिक)

• अनौ: of us two; our
• अनौ: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मधु-संकाशे: honey-like in appearance
• मधु-संकाशे: अधिकरण (गुण-निर्देशः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मधु + संकाश (प्रातिपदिक)

• अनीकम्: face; front; appearance
• अनीकम्: कर्म (लेप्य-वस्तु/मुख्य-भागः) / विधेय
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• नौ: of us two; our
• नौ: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्-अञ्जनम्: a thorough anointing; complete collyrium-application
• सम्-अञ्जनम्: कर्म (सम्यक् लेपन-द्रव्य/लेपनम्)
• Type: Noun
• Root: सम् + अञ्जन (प्रातिपदिक; √अञ्ज्)

• अन्तः: within; inside
• अन्तः: अधिकरण (स्थान-निर्देशः ‘within’)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)

• कृष्णुष्व: make (it) dark/blacken (it)
• कृष्णुष्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √कृष्णु/√कृष् (वेद. ‘to make dark/blacken’; caus./intens.-भावः)

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हृदि: in the heart
• हृदि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)

• मनः: mind
• मनः: कर्म (यत् सहासति/आकर्षति) / कर्तृ (यदि ‘मनः’ कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed; just
• इत्: — (निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात/अव्यय; वेद. ‘indeed/just’)

• नौ: of us two; our
• नौ: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहासति: is pleased/assents; smiles together
• सहासति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हस् (with सह-; ‘to laugh/beam/cheer’, वेद. ‘to be pleased/agree’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (as per Anukramaṇī for 7.36)

Devata: Añjana (personified charm-substance); Manas (mind) as target

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From adornment and sweetness (honey-bright eyes) to inward sealing (blacken in the heart) to calm stability (minds in concord).","listener_experience":"A gentle but controlling intimacy—soft attraction with a firm intent to stabilize attention.","intensity":6}