Mantra 4

Sukta 17

Sanskrit (Devanagari)

धाता रातिः सवितेदं जुषन्तां प्रजापतिर्निधिपतिर्नो अग्निः । त्वष्टा विष्णुः प्रजया संरराणो यजमानाय द्रविणं दधातु

IAST Transliteration

dhā́tā rātíḥ savité́daṁ juṣántāṁ prajā́patir nídhipatir no agníḥ | tváṣṭā víṣṇuḥ prajā́yā saṁrarāṇó yajámānāya dráviṇaṁ dadhātu

English Translation (Griffith/Whitney)

May Dhātṛ and the Gift, may Savitṛ take pleasure in this; may Prajāpati, the Lord of treasure, our Agni. Tvaṣṭṛ and Viṣṇu, rejoicing together with progeny, bestow upon the sacrificer substance and wealth.

Word by Word

• धाता: the Creator/Ordainer (Dhātṛ)
• धाता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धा (धातृ-प्रातिपदिक) < धा-धातु

• रातिः: the gift/bounty
• रातिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राति- (प्रातिपदिक; √रा/√रद् ‘to give’ से ‘दान/भेट’ अर्थ)

• सविता: Savitar (the Impeller)
• सविता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सवितृ- (प्रातिपदिक) < √सू ‘to impel/bring forth’

• इदम्: this (offering/act)
• इदम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जुषन्ताम्: may they accept/enjoy
• जुषन्ताम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (सेवने/प्रीतौ)

• प्रजापतिः: Prajāpati (Lord of creatures)
• प्रजापतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रजापति- (प्रातिपदिक)

• निधिपतिः: lord of the treasure/store
• निधिपतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: निधिपति- (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the Fashioner)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ- (प्रातिपदिक)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विष्णु- (प्रातिपदिक)

• प्रजया: with offspring/progeny
• प्रजया: करण
• Type: Noun
• Root: प्रजा- (प्रातिपदिक)

• संरराणः: rejoicing/being delighted (together)
• संरराणः: कर्तृ
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √र (रमणे/आनन्दे) → संरराण- (वर्तमानकाले कृदन्त-प्रायः; आत्मनेपदीय वर्तमान-प्रत्ययान्त रूप)

• यजमानाय: to the sacrificer
• यजमानाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यजमान- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to sacrifice’ से)

• द्रविणम्: wealth, property
• द्रविणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रविण- (प्रातिपदिक)

• दधातु: may (he) place/grant
• दधातु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे/स्थापने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous/collective in many paustika units)

Devata: Dhātṛ, Savitṛ, Prajāpati, Agni, Tvaṣṭṛ, Viṣṇu (prosperity-and-progeny complex)

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed/irregular in AV transmission)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From solemn invocation to warm, life-affirming blessing of wealth and progeny.","listener_experience":"A sense of being supported by a divine household ‘council’; hopeful continuity.","intensity":5}