Mantra 4

Sukta 109

Sanskrit (Devanagari)

आदिनवं प्रतिदीव्ने घृतेनास्माँ अभि क्षर । वृक्षमिवाशन्या जहि यो अस्मान् प्रतिदीव्यति

IAST Transliteration

ādinaváṁ pratidī́vne ghṛténa asmā́n abhí kṣara | vṛkṣám iva aśányā jahí yó asmā́n pratidī́vyati ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Pour thou with ghee the taking-away ruin upon the counter-gambler; smite, as with a thunderbolt a tree, him who plays against us.

Word by Word

• आदिनवम्: new/fresh (as a renewed, freshening influence)
• आदिनवम्: कर्म (अभि-क्षर इत्यस्य लक्ष्य/विषयः) अथवा ‘अस्मान्’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: आदिनव (प्रातिपदिक) < आ-√दिव्/द्यु (दीप्तौ) + नव (नवत्वे) (निघण्टु-परम्परया ‘नवः/नवीनः’ इत्यर्थ-सम्बन्धः); पदरूपेण विशेषण-प्रातिपदिकम्

• प्रतिदीव्ने: to/for the counter-player, the opponent (one who plays/contends against)
• प्रतिदीव्ने: सम्प्रदान (यस्य प्रति/यस्यार्थं क्रिया) — ‘प्रतिदीव्ने … अभि क्षर’
• Type: Noun
• Root: प्रतिदीव्नि/प्रतिदीवन् (प्रातिपदिक; प्रति + √दिव्/द्यु ‘दीप्तौ/क्रीडायाम्’ इत्यस्य वैदिक-व्युत्पत्तिः; ‘प्रतिदीव्यति’ इत्यस्य कर्तृ-नाम)

• घृतेन: with ghee (clarified butter)
• घृतेन: करण (साधनम्) — ‘घृतेन … क्षर’
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म (येषाम् अभि क्षरणम्) / रक्ष्य-विषयः
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभि: towards, upon
• अभि: क्रियाविशेषण/उपसर्ग (दिशा/अभिमुख्य-भावः)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षर: flow, drip, pour
• क्षर: क्रिया (आज्ञा) — ‘(त्वं) … क्षर’
• Type: Verb
• Root: √क्षर् (क्षरणे)

• वृक्षम्: a tree
• वृक्षम्: कर्म (जहि इत्यस्य) अथवा उपमान-आधारः
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात/अव्यय)

• अशन्या: with a thunderbolt
• अशन्या: करण (साधनम्) — ‘अशन्या जहि’
• Type: Noun
• Root: अशनि (प्रातिपदिक)

• जहि: strike, slay
• जहि: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √हन् (हिंसायाम्)

• यः: who
• यः: कर्ता (प्रतिदीव्यति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म (प्रतिदीव्यति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रतिदीव्यति: plays/contends against, opposes (us)
• प्रतिदीव्यति: क्रिया (यः … प्रतिदीव्यति)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√दिव्/द्यु (दीप्तौ/क्रीडायाम्; वैदिके ‘दिव्’ धातोः ‘द्यूत/क्रीडा/प्रतिस्पर्धा’ अर्थ-प्रसारः)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa attribution (traditional)

Devata: Imprecatory force empowered by ghṛta; Indraic thunderbolt imagery as weapon-symbol

Chandas: Anuṣṭubh-like (shorter cadence; requires metrical confirmation against padapāṭha)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From controlled pouring (measured action) to decisive violence (strike).","listener_experience":"A sharp surge of assertive power; moral permission to repel harm.","intensity":8}