Mantra 1

Sukta 102

आत्मनोऽहिंसनम्। १ प्रजापतिः। द्यावापृथिवी, अन्तरिक्षम्, मृत्युः। विराट् पुरस्ताद् बृहती। नमस्कृत्य द्यावापृथिवीभ्यामन्तरिक्षाय मृत्यवे । मेक्षाम्यूर्ध्वस्तिष्ठन् मा मा हिंसिषुरीश्वराः

namaskṛ́tya dyā́vā-pṛthivī́bhyām antárikṣāya mṛtyáve | mékṣāmy ū́rdhvas tíṣṭhan mā́ mā hiṃsiṣur ī́śvarāḥ ||

Having made obeisance to Heaven and Earth, to the Mid-air, to Death, I would win release: standing upright, let not the mighty Powers injure me.

नमस्कृत्यhaving saluted / having paid homage
नमस्कृत्य:
(क्रियाविशेषण) पूर्वकाल-क्रिया
TypeIndeclinable
Rootनमस् (अव्यय) + कृ (धातु)
द्यावापृथिवीभ्याम्by/with Heaven-and-Earth
द्यावापृथिवीभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षायto the midspace / atmosphere
अन्तरिक्षाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
मृत्यवेto Death
मृत्यवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
मेक्षामिI mingle / I join (myself)
मेक्षामि:
Kartā
TypeVerb
Rootमिक्ष्/मेक्ष् (धातु; ‘to mix/commingle’, Vedic usage)
ऊर्ध्वःupright / upward
ऊर्ध्वः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
Kartā (सहायक-क्रिया/स्थितिवाचक)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
माdo not
मा:
(निषेध) क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
हिंसिषुःmay they injure / let them not injure
हिंसिषुः:
Kartā
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
ईश्वराःthe lords / the powerful ones
ईश्वराः:
Kartā
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)

Rishi: Prajāpati (as given in the input header)

Devata: Dyāvā-Pṛthivī, Antarikṣa, Mṛtyu (as given)

Chandas: Virāṭ (pūrvastād), Bṛhatī (as given in the input header)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From reverent awe to courageous upright steadiness.","listener_experience":"Grounded bravery; fear becomes respectful clarity.","intensity":7}