Mantra 1
Sukta 33
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्रस्तवः। यस्येदमा रजो युजस्तुजे जना वनं स्वः । इन्द्रस्य रन्त्यं बृहत्
IAST Transliteration
índra-staváḥ | yásyedámā́ rájo yújas tujé jánā vánam svàḥ | índrasya rántyaṁ bṛhát ||
English Translation (Griffith/Whitney)
A praise of Indra: whose, verily, are these regions—yoked for driving—whereby the peoples win the forest and the heaven; great is Indra’s joy-giving might.
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तवःstrength; mighty (one)
तवः:
कर्तृ (वाक्यांशे ‘इन्द्रः तवः’ = ‘इन्द्रः बलवान्’)
TypeNoun/Adjective
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म (अर्थतः ‘इदम्’ = ‘this (world/realm)’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
रजःspace; mid-region; atmosphere
रजः:
कर्म (गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
युजःyoked ones; harnessed (companions/steeds)
युजः:
कर्तृ (समूहः)
TypeAdjective (Kṛdanta) / Noun
Rootयुज् (धातु) → युज्/युज्- (कृदन्त-प्रातिपदिक: ‘युज्’ = योजक/युज्यमान)
तुजेimpelling; urging; driving
तुजे:
कर्तृ (युजः-समूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootतुज् (धातु) → तुज (कृदन्त-प्रातिपदिक)
जनाःpeople
जनाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
वनम्forest; wood
वनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
स्वःheaven; the sky-world
स्वः:
कर्म/अधिकरण (अर्थतः ‘स्वर्गम्/द्युलोकम्’)
TypeNoun (indeclinable-like in usage)
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
रन्त्यम्delighting; pleasant
रन्त्यम्:
विशेषण (बृहत् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरन्त्य (प्रातिपदिक; ‘रम्’ धातोः निष्पन्नं—रमणीय/आनन्दकर)
बृहत्great; vast
बृहत्:
कर्म/विधेय (स्तुत्यर्थे ‘महद्’)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Indra
Chandas: Mixed/irregular; tends toward triṣṭubh-like diction though transmitted in AV style
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From recognition of Indra’s dominion to uplifted confidence and forward drive.","listener_experience":"Broadening of breath and posture; sense of ‘room to act’.","intensity":6}