Mantra 3
Sukta 31
Sanskrit (Devanagari)
त्रिंशद् धामा वि राजति वाक् पतङ्गो अशिश्रियत्। प्रति वस्तोरहर्द्युभिः
IAST Transliteration
triṃśád dhā́mā ví rājati vāḱ pataṅgó aśiśriyat | práti vástor áhar dyúbhiḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Thirty abodes shine forth in splendour: Speech hath found her stay in the flying Sun; answering to dawn and day, by the bright days.
Word by Word
त्रिंशत्thirty
त्रिंशत्:
विशेषणम् (धामानि इति पदस्य)
TypeNoun (Numeral)
Rootत्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) < त्रिंशत्
धामानिabodes; stations; luminous seats
धामानि:
कर्तृ (वि-राजति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक) < धामन्
विapart; forth; widely (intensifier)
वि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजतिshines; is resplendent
राजति:
क्रिया
TypeVerb
Root√राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)
वाक्speech; utterance
वाक्:
कर्तृ (अशिश्रियत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक) < वाच्
पतङ्गःthe winged one; bird (also: sun as ‘flyer’)
पतङ्गः:
कर्तृ (अशिश्रियत् इत्यस्य) / वाक् इत्यस्य विशेषणम् (समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootपतङ्ग (प्रातिपदिक) < पतङ्ग
अशिश्रियत्has taken refuge; has resorted; has settled
अशिश्रियत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√श्रि (श्रयणे)
प्रतिtowards; in return; facing
प्रति:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
वस्तोःof dawn; of daybreak
वस्तोः:
सम्बन्ध (अहर्द्युभिः इत्यस्य) / काल-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootवस्तु/वस्तर् (प्रातिपदिक) < वस्तु (दिन-रात्र्योः संधिः/प्रभातः)
अहःday
अहः:
कर्म/अधिकरण (द्युभिः सह समुच्चयेन ‘दिनं च’ इति)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक) < अहन्
द्युभिःwith lights; with days; with heavenly brightnesses
द्युभिः:
करण (प्रकाश-हेतुत्वेन) / सहकारि
TypeNoun
Rootद्यु (प्रातिपदिक) < द्यु
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Vāk and Pataṅga (solar principle)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at cosmic order → calm confidence in regularity.","listener_experience":"Brightened attention; sense of being synchronized with day-cycle.","intensity":4}