Mantra 1

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

बलासनाशनम्। अस्थिस्रंसं परुस्रंसमास्थितं हृदयामयम्। बलासं सर्वं नाशयाङ्गेष्ठा यश्च पर्वसु

IAST Transliteration

asthisraṃsáṃ parusraṃsám āsthítaṃ hṛdayāmayám | balā́saṃ sárvaṃ nāśayāṅgeṣṭhā́ yáś ca párvasu

English Translation (Griffith/Whitney)

The bone-loosening, the joint-loosening, that is seated as heart-disease—destroy thou all that balāsa, whether it stand in the limbs or in the joints.

Word by Word

• बलास: phlegm/consumption-disease (balāsa)
• बलास: कर्म
• Type: Noun
• Root: बलास (प्रातिपदिक)

• नाशनम्: destroying; destruction/removal
• नाशनम्: कर्म/विशेषण-भाव
• Type: Noun
• Root: नाशन (प्रातिपदिक; √नश् ‘नाशे’ से) अथवा √नश् + ल्युट्

• अस्थि-स्रंसम्: bone-dislocation; loosening of bones
• अस्थि-स्रंसम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक) + स्रंस (प्रातिपदिक; √स्रंस् ‘पतने/विस्रंसने’)

• परु-स्रंसम्: dislocation of joints
• परु-स्रंसम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: परु (प्रातिपदिक ‘joint/knuckle’) + स्रंस (प्रातिपदिक; √स्रंस्)

• आस्थितम्: seated in; having taken hold (of)
• आस्थितम्: कर्म-विशेषण
• Type: Verb-participle
• Root: √स्था ‘तिष्ठति’ + आ-; क्त (भूतकृदन्त) → आस्थित

• हृदय-अमयम्: heart-disease; ailment of the heart
• हृदय-अमयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक) + अमय (प्रातिपदिक ‘disease’)

• बलासम्: balāsa (phlegm/consumption)
• बलासम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: बलास (प्रातिपदिक)

• सर्वम्: all; entire
• सर्वम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नाशय: destroy! remove!
• नाशय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नश् ‘नाशे’ (णिजन्त) → नाशय

• अङ्गेभ्यः: from the limbs
• अङ्गेभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)

• स्था: stand! remain!
• स्था: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था ‘तिष्ठति’

• यः: which/who
• यः: सम्बन्ध/कर्तृ (अनुवर्त्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• पर्वसु: in the joints
• पर्वसु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Bheṣaja/Healing power (implicit); the addressed force is the expulsion-command against Balāsa

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From recognition of debilitating disorder → decisive command → relief and restored stability.","listener_experience":"Empowerment against illness; clarity and firmness rather than fear.","intensity":7}