Mantra 13

Sukta 24

Sanskrit (Devanagari)

मृत्युः प्रजानामधिपतिः स मावतु । अस्मिन् ब्रह्मण्यस्मिन् कर्मण्यस्यां पुरोधायामस्यां प्रतिष्ठायामस्यां चित्त्यामस्यामाकूत्यामस्यामाशिष्यस्यां देवहूत्यां स्वाहा

IAST Transliteration

mṛtyúḥ prajā́nām ádhipatiḥ sá mā́vatu | asmín bráhmaṇy asmín kármaṇy asyā́m purodhā́yām asyā́m pratiṣṭhā́yām asyā́m cittíyām asyā́m ākū́tyām asyā́m āśíṣy asyā́m devahū́tyāṃ svā́hā

English Translation (Griffith/Whitney)

Death, the Lord of creatures—may he protect me: in this sacred spell, in this operation; in this fore-setting, in this establishment; in this intent, in this resolve; in this benediction, in this god-invocation—Svāhā!

Word by Word

• मृत्युः: Death (personified)
• मृत्युः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मृत्यु- (प्रातिपदिक)

• प्रजानाम्: of the creatures/people
• प्रजानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्रजा- (प्रातिपदिक)

• अधिपतिः: lord/overlord
• अधिपतिः: कर्तृ (समनाधिकरणम् मृत्युः)
• Type: Noun
• Root: अधिपति- (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मा: me
• मा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवतु: may (he) protect
• अवतु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) / अव (रक्षणे)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणि: in the sacred utterance/holy power (brahman)
• ब्रह्मणि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्- (प्रातिपदिक)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कर्मणि: in the rite/action
• कर्मणि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कर्मन्- (प्रातिपदिक)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पुरोधायाम्: in this fore-placing/precedence (preliminary arrangement)
• पुरोधायाम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पुरोधा- (प्रातिपदिक; ‘placing in front/fore-ordination’)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रतिष्ठायाम्: in this establishment/foundation
• प्रतिष्ठायाम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठा- (प्रातिपदिक)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्त्याम्: in this piling/arrangement (citi; ritual construction)
• चित्त्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: चित्ति- (प्रातिपदिक)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आकूत्याम्: in this intention/purpose
• आकूत्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आकूति- (प्रातिपदिक)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आशिष्याम्: in this blessing/benediction
• आशिष्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आशिष्- (प्रातिपदिक)

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवहूत्याम्: in this invocation/calling of the gods
• देवहूत्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: देवहूति- (प्रातिपदिक)

• स्वाहा: svāhā (hail!; offering-call)
• स्वाहा: (मन्त्र-समापन/यज्ञीय-उद्गारः)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वाहा (निपात/अव्यय)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attribution uncertain without the full hymn apparatus)

Devata: Mṛtyu (Death), personified

Chandas: Litany/prose-like mantra cadence

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Begins with solemn confrontation of Death → shifts into controlled, methodical sealing → ends in calm closure (svāhā).","listener_experience":"A chill of seriousness that settles into steadiness; fear becomes contained and workable.","intensity":6}