Mantra 5

Sukta 23

Sanskrit (Devanagari)

ये क्रिमयः शितिकक्षा ये कृष्णाः शितिबाहवः । ये के च विश्वरूपास्तान् क्रिमीन् जम्भयामसि

IAST Transliteration

yé krímayaḥ śitikákṣā yé kṛṣṇā́ḥ śitibā́havaḥ | yé ké ca viśvarū́pās tā́n krimī́n jambhayāmasi ||

English Translation (Griffith/Whitney)

What worms be white-flanked, what worms be black with pallid arms, and whatsoever worms are multiform—those worms we cause to be crushed.

Word by Word

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (क्रिमयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रिमयः: worms, parasites
• क्रिमयः: कर्तृ (जम्भयामसि इत्यस्य—यद्यपि वाक्ये तान् इति कर्मरूपेण पुनर्निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक)

• शितिकक्षाः: having white/bright flanks (white-sided)
• शितिकक्षाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: शितिकक्ष (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारय-समासः)

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (कृष्णाः इत्यादीनां समूहस्य निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृष्णाः: black, dark
• कृष्णाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• शितिबाहवः: having pale/white arms (white-armed)
• शितिबाहवः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: शितिबाहु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः)

• ये: who/which (those)
• ये: विशेष्य-सम्बन्धः (के च इत्यस्य सह—यः-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• के: which/what (any)
• के: विशेष्य-सम्बन्धः (क्रिमयः—अनिर्दिष्ट-समूहः)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• विश्व रूपाः: of all forms, multiform
• विश्व रूपाः: विशेषणम् (क्रिमयः)
• Type: Adjective
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)

• तान्: those (them)
• तान्: कर्म (जम्भयामसि)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रिमीन्: worms, parasites
• क्रिमीन्: कर्म (तान् इत्यस्य अप्पोजिशन/पुनर्निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक)

• जम्भयामसि: we crush/destroy
• जम्भयामसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जम्भ् (धातु; ‘to crush, to destroy’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for bhaiṣajya hymns)

Devata: Krimi-nāśana (the destroying power directed against worms; implicitly aided by solar/fiery agency in the sequence)

Chandas: Anuṣṭubh (predominant)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bibhatsa","emotional_arc":"From disgust/recognition of infestation → to empowered eradication.","listener_experience":"A bracing sense of purification; resolve to eliminate what is unclean or draining.","intensity":7}