Mantra 10
Sukta 7
Sanskrit (Devanagari)
हिरण्यवर्णा सुभगा हिरण्यकशिपुर्मही। तस्यै हिरण्यद्रापयेऽरात्या अकरं नमः
IAST Transliteration
hiraṇyávarṇā subhágā hiraṇyakáśipur mahī́ | tásyai hiraṇyadrā́paye 'rā́tyā akáraṃ námaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Golden of hue, auspicious, on golden seat enthroned, the mighty—unto that golden-cloaked Arāti have I made obeisance.
Word by Word
हिरण्यवर्णाgolden-coloured
हिरण्यवर्णा:
Kartā (स्तुत्य-देवता/विषयः) / विशेष्य-विशेषणभावे विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहिरण्य-वर्ण (प्रातिपदिक) < वर्ण (वृञ् ‘वरणे/वर्णने’)
सुभगाfortunate, auspicious
सुभगा:
Kartā (स्तुत्य-देवता/विषयः) / विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसु-भग (प्रातिपदिक) < भग (भज् ‘सेवायाम्/विभागे’)
हिरण्यकशिपुः(she) of golden cushion/seat (epithet)
हिरण्यकशिपुः:
Kartā (स्तुत्य-देवता/विषयः) / नाम-विशेषणम्
TypeNoun (compound epithet)
Rootहिरण्य-कशिपु (प्रातिपदिक) < कशिपु (नाम)
महीgreat, mighty
मही:
Kartā (स्तुत्य-देवता/विषयः) / विशेषणम्
TypeAdjective/Noun
Rootमही (प्रातिपदिक) < मह्/महि ‘महत्त्वे’ (विशेषण-नाम)
तस्यैto her
तस्यै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिरण्यद्रापयेto the golden ‘drāpayā’ (epithet; lit. ‘golden drāpayā/one connected with drāpayā’)
हिरण्यद्रापये:
Sampradāna (तस्यै इत्यस्य विशेषण/अपपद-सम्बन्धः)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootहिरण्य-द्रापय (प्रातिपदिक; द्रापय- ‘द्रापयति’ इत्यस्य नामरूप/विशेषणरूप, अर्थे ‘द्रापयित्री/द्रापय-सम्बद्धा’)
अरात्याःhostilities, harmful powers/enmities
अरात्याः:
Kartā (अकरम् इत्यस्य कर्तृभावे—‘अरात्यः’ = शत्रुत्व/दुष्टशक्तयः) अथवा कर्म-सम्बन्धे पाठभेदानुसारम्
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
अकरम्I made / I performed
अकरम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘करणे’
नमःobeisance, salutation
नमः:
Karma (अकरम्—‘नमः अकरम्’ = ‘प्रणामं अकरम्’) / भावकर्म
TypeNoun (indeclinable-like usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक) < नम् (धातु) ‘नतौ/प्रणामे’
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (needs Anukramaṇī confirmation).
Devata: Arāti (with golden epithets).
Chandas: Anuṣṭubh (probable; confirm by metrical scan).
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Recognition of formidable hostility → calm reverence → pacified steadiness.","listener_experience":"Clear-eyed composure; reduced urge to retaliate; sense of being protected from social poison.","intensity":6}