Mantra 1

Sukta 22

Sanskrit (Devanagari)

अमित्रक्षयणम्। इममिन्द्र वर्धय क्षत्रियं म इमं विशामेक वृषं कृणु त्वम्। निरमित्रानक्ष्णुह्यस्य सर्वांस्तान् रन्धयास्मा अहमुत्तरेषु

IAST Transliteration

amitrakṣayáṇam | imám índra vardhaya kṣatríyaṃ me imáṃ viśā́m éka vr̥ṣáṃ kr̥ṇu tvám | nír amítrān akṣṇuhy asya sárvāṃs tā́n randhayā́smai ahám uttaréṣu ||

English Translation (Griffith/Whitney)

For the wasting of foes. This Kshatriya of mine, O Indra, do thou increase; this man make thou the one bull of the peoples. Smite forth his enemies—every one of them—bring those under to him; I set him in the upper place in the further contests.

Word by Word

• इमम्: this (one/this)
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वर्धय: increase, strengthen
• वर्धय: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)

• क्षत्रियम्: the kṣatriya; royal/warrior (man)
• क्षत्रियम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विशाम्: of the clans/people
• विशाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• एक: single, sole
• एक: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• वृषम्: bull; (fig.) champion/strong one
• वृषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)

• कृणु: make
• कृणु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• निः: out, away
• निः: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय)

• अमित्रान्: enemies
• अमित्रान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• अक्ष्णुहि: drive away, expel
• अक्ष्णुहि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश्/अश्नु (धातु; ‘अश्नुते’ = attain/reach; with निः = drive away/expel)

• अस्य: of him/of this one
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• तान्: those (ones)
• तान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रन्धय: subdue, bring under control
• रन्धय: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रन्ध् (धातु; ‘to subject, subdue’)

• अस्मै: to him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्तरेषु: in the later (times); in the higher/upper (places)
• उत्तरेषु: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa milieu (hymn-type typical of Angirasic royal charms; precise anukramaṇī attribution varies)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh-like (requires metrical verification)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From petition (increase him) → enthronement imagery (one bull) → aggression (smite enemies) → closure in assured superiority (upper place).","listener_experience":"Energizing, confidence-building, confrontational clarity.","intensity":8}