Mantra 8
Sukta 6
Sanskrit (Devanagari)
वध्रयस्ते खनितारो वध्रिस्त्वमस्योषधे । वध्रिः स पर्वतो गिरिर्यतो जातमिदं विषम्
IAST Transliteration
vádhrayas te khanitā́ro vádhris tvám asy oṣadhe | vádhriḥ sá párvato girír yáto jātám idáṃ viṣám ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Vadhryas are thy diggers; thou art Vadhri, O Herb. Vadhri is that mountain, that rock, whence this poison hath been born.
Word by Word
वध्रयःdigging-tools / diggers (as instruments/personified)
वध्रयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवध्र (प्रातिपदिक) < वध्रि/वध्र (कर्तन-उपकरण/कुदालादि; ‘खनि-उपकरण’)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (कर्तृ-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
खनितारःdiggers / excavators
खनितारः:
कर्तृ
TypeNoun
Root√खन् (खनने) + तृ (कर्तरि) → खनितृ (प्रातिपदिक)
वध्रिः(the) digging-tool / spade (personified)
वध्रिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवध्रि (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
असिare
असि:
—
TypeVerb
Root√अस् (भुवि/सत्तायाम्)
ओषधेO herb / O medicinal plant
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
वध्रिःthe digging-tool
वध्रिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवध्रि (प्रातिपदिक)
सःthat / he
सः:
कर्तृ (अनुवर्तते)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पर्वतःmountain
पर्वतः:
कर्तृ/विशेष्य (समास/समन्वयः)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
गिरिःhill, mountain
गिरिः:
कर्तृ/विशेष्य (समन्वयः)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
यतःfrom where / whence
यतः:
अपादान (हेतु/उद्गम-सूचनम्)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय-प्रातिपदिक; ‘यतः’ = ‘from which/whence’)
जातम्born, arisen
जातम्:
कर्म/विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (जन्मनि) → जात (कृत्-प्रातिपदिक; क्त)
इदम्this
इदम्:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विषम्poison
विषम्:
कर्तृ/कर्म (इदम्-जातम् इत्यस्य विशेष्य)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic seer (anukramaṇī attribution varies).
Devata: Oṣadhi (Herb) as Vadhri (binding power).
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From mobilization of helpers (diggers) to calm installation of the herb as the controlling power.","listener_experience":"Confidence in remedy; steadiness and groundedness (earth/rock imagery).","intensity":5}