Mantra 3

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

यं क्रन्दसी अवतश्चस्कभाने भियसाने रोदसी अह्वयेथाम्। यस्यासौ पन्था रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम

IAST Transliteration

yáṃ krándasī́ ávataś caskabhāné bhíyasāne ródasī́ áhvayethām | yásyā́sau pánthā rájaso vimānáḥ kásmai devā́ya havíṣā vidhema ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whom the two Worlds, trembling, upheld and, fearful, the two Firmaments invoked; whose is that measured pathway of the mid-air—unto what God shall we pay worship with oblation?

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रन्दसी: the two ‘crying ones’ (Heaven and Earth)
• क्रन्दसी: कर्तृ
• Type: Noun (dual) / name of a pair
• Root: क्रन्दस् (प्रातिपदिक) < √क्रन्द्

• अवतश्चस्कभाने: having propped/supporting (him) from below
• अवतश्चस्कभाने: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Participle (kṛdanta) with prefixal element
• Root: अवत- (प्रातिपदिक) + चस्कभान (कृदन्त) < √स्कभ्

• भियसाने: being in fear / trembling
• भियसाने: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Participle-like (kṛdanta usage)
• Root: भियस् (प्रातिपदिक) < √भी

• रोदसी: Heaven and Earth
• रोदसी: कर्तृ
• Type: Noun (dual)
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-युग्म) < √रुद्

• अह्वयेथाम्: you two called/invoked
• अह्वयेथाम्: क्रिया (कर्तृ=रोदसी)
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (आह्वान) with prefix आ-

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• असौ: that (yonder)
• असौ: कर्तृ/अधिकरण-सूचक (संदर्भ-निर्देश)
• Type: Pronoun
• Root: असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पन्थाः: path
• पन्थाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)

• रजसः: of the mid-air/space (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• विमानः: measuring out / traversing (the expanse)
• विमानः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक) < vi- + √मा (मापन/विस्तार)

• कस्मै: to which? to whom?
• कस्मै: सम्प्रदान
• Type: Interrogative pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाय: to the god
• देवाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• हविषा: with oblation
• हविषा: करण
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• विधेम: may we offer/perform (worship)
• विधेम: क्रिया (कर्तृ=वयम्)
• Type: Verb
• Root: √धा with prefix वि-

Attribution

Rishi: As in the ‘Ka’ hymn complex (variable attribution)

Devata: Ka = Prajāpati/Brahman; supporter of heaven and earth

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical count)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Trembling fear → recognition of cosmic support → quiet steadiness.","listener_experience":"A sense of being held; reduced inner ‘tremor’.","intensity":5}