Mantra 4

Sukta 24

Sanskrit (Devanagari)

उदुत्सं शतधारं सहस्रधारमक्षितम्। एवास्माकेदं धान्यं ऽ सहस्रधारमक्षितम्

IAST Transliteration

úd útsaṁ́ śatá-dhāraṁ sahásra-dhāram ákṣitam | evā́smākédaṁ dhā́nyaṁ sahásra-dhāram ákṣitam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Up let the well-spring rise, a hundred-streamed, a thousand-streamed, undwindling. Even so be this our grain, a thousand-streamed, undwindling.

Word by Word

• उद्: up, out (upwards)
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग/निपात) अथवा अव्यय-प्रयोग

• उत्सम्: spring, fountain
• उत्सम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• शतधारम्: having a hundred streams
• शतधारम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: शत-धार (प्रातिपदिक; समास)

• सहस्रधारम्: having a thousand streams
• सहस्रधारम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास)

• अक्षितम्: imperishable, undecaying
• अक्षितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षि (√क्षि ‘to perish/decay’ इत्यस्य नञ्-प्रत्ययान्त कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)

• एव: indeed, just so
• एव: —
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• अस्माक: of us, our
• अस्माक: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: Kartā (वाक्ये विषय/उद्देश्य-रूपेण)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धान्यम्: grain, corn, produce
• धान्यम्: Kartā (इदम् धान्यम्—वाक्यविषयः)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)

• सहस्रधारम्: thousand-streamed; abundantly flowing
• सहस्रधारम्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास)

• अक्षितम्: imperishable, inexhaustible
• अक्षितम्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षि (√क्षि ‘to perish/decay’ इत्यस्य नञ्-प्रत्ययान्त कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for this prosperity hymn; commonly Atharvan/Angiras-type seer)

Devata: Dhānya/Annasaṁpatti (personified abundance); also implicit Prajāpati/Br̥haspati-style prosperity agency

Chandas: Anuṣṭubh (4×8, with Atharvanic flexibility)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet uplift → settled confidence in sufficiency.","listener_experience":"Calm assurance, relief from scarcity fear, gratitude toward sources.","intensity":4}