Mantra 6

Sukta 77

Sanskrit (Devanagari)

विश्वानि शक्रो नर्याणि विद्वानपो रिरेच सखिभिर्निकामैः । अश्मानं चिद् ये बिभिदुर्वचोभिर्व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः

IAST Transliteration

víśvāni śakró náryāṇi vidvā́n apó rireca sákhirbhir níkāmaiḥ | áśmānam cid yé bibhidúr vácobhir vrajáṃ gómantam uśíjo ví vavruḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

The Mighty, knowing all manly deeds, released the waters with comrades, according to desire. Even the stone they clave with words; the eager ones laid open the cow-rich pen.

Word by Word

• विश्वानि: all
• विश्वानि: कर्म (अपः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• शक्रः: Indra (the Mighty)
• शक्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)

• नर्याणि: manly, heroic
• नर्याणि: कर्म (रिरेच इत्यस्य कर्म; ‘अपः’ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्तृ (शक्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विद्वस् (√विद् ‘जानाति’ इत्यस्मात् कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• रिरेच: he released/emptied out
• रिरेच: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रिच् (रिणक्ति/रिणेक्ति ‘विसृजति, प्रपूरयति/रिक्तं करोति’)

• सखिभिः: with friends
• सखिभिः: सह/साकं (कर्तृ-सहचरः)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• निकामैः: with full desire/at will
• निकामैः: करण (साधनभावः/हेतुः; ‘सखिभिः’ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: निकाम (प्रातिपदिक)

• अश्मानम्: a stone
• अश्मानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: (न/अलङ्कार; बलवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• ये: who
• ये: कर्तृ (बिभिदुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बिभिदुः: they split
• बिभिदुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भिद् (भिनत्ति ‘भेदने’)

• वचोभिः: with words (spells)
• वचोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• व्रजम्: enclosure, cattle-pen
• व्रजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक)

• गोमन्तम्: rich in cows
• गोमन्तम्: कर्म-विशेषण (व्रजम्)
• Type: Adjective
• Root: गोमन्त् (प्रातिपदिक)

• उशिजः: the Uśij-s (a group of seers/companions)
• उशिजः: कर्तृ (वि वव्रुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: उशिज् (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-गणविशेषः)

• वि: apart, forth
• वि: (क्रियाविशेषण; उपसर्गः)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• वव्रुः: they opened/uncovered (lit. chose/removed the covering)
• वव्रुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति/वृणुते ‘आवरणे/वरणे’; लिट्-रूपम्)

Attribution

Rishi: RV-derived; requires RV concordance

Devata: Indra (with helpers)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From competent knowledge → cooperative action → miraculous opening (stone split by words) → abundance released.","listener_experience":"Hopeful urgency; sense of tools in hand; confidence in ‘opening’ outcomes.","intensity":8}