Mantra 8

Sukta 34

Sanskrit (Devanagari)

यं क्रन्दसी संयती विह्वयेते परेऽवरे उभया अमित्राः । समानं चिद् रथमातस्थिवांसा नाना हवेते स जनास इन्द्रः

IAST Transliteration

yáṃ krándasī saṃyatī́ vihváyete páre ’váre ubháyā́ amítrāḥ | samānáṃ cid rátham ā́tasthivā́ṃsāu nā́nā havete sá janāsa índraḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Whom the two roaring hosts, when joined in onset, invoke—both parties, foes, the farther and the nearer; though mounted on the self-same chariot, they call on him diversely: he, O peoples, is Indra.

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रन्दसी: the two ‘crying ones’ (Heaven and Earth)
• क्रन्दसी: कर्तृ
• Type: Noun (dual)
• Root: क्रन्दस् (प्रातिपदिक; ‘क्रन्द’ ध्वन्यर्थ) / द्वन्द्व-समासः (द्यावापृथिव्यौ)

• संयती: restrained/held together
• संयती: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (participle)
• Root: सम् + यम् (धातु) → संयत (कृदन्त-प्रातिपदिक) / स्त्री-द्विवचन रूप

• विह्वयेते: they two call/invoke
• विह्वयेते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि + ह्वे (धातु) / √ह्वा ‘to call’

• परे: the farther ones
• परे: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पर (प्रातिपदिक)

• अवरे: the nearer/lower ones
• अवरे: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अवर (प्रातिपदिक)

• उभया: both (groups)
• उभया: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उभय (प्रातिपदिक)

• अमित्राः: enemies
• अमित्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• समानम्: the same
• समानम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• चित्: even/indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात/अव्यय)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• आतस्थिवांसौ: (two) having mounted
• आतस्थिवांसौ: कर्तृ
• Type: Participle (perfect active)
• Root: आ + स्था (धातु) → आतस्थिवांस् (परिप्र. कृदन्त; ‘having mounted/stood upon’)

• नाना: variously/separately
• नाना: —
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)

• हवेते: they two call/invoke
• हवेते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ह्वे (धातु) / √ह्वा ‘to call’

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जनासः: peoples/men
• जनासः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: By RV-source concordance for AV 20 material.

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From the roar of converging hosts to the cool recognition of Indra as the single decisive factor.","listener_experience":"Heightened alertness, competitive focus, and a sobering sense that power must be rightly aimed.","intensity":8}