Mantra 2

Sukta 127

Sanskrit (Devanagari)

उष्ट्रा यस्य प्रवाहणो वधूमन्तो द्विर्दश । वर्ष्मा रथस्य नि जिहीडते दिव ईषमाणा उपस्पृशः

IAST Transliteration

uṣṭrā́ yásya pravāháṇo vadhū́manto dvírdaśa | varṣmā́ ráthasya ní jihīḍate divá ī́ṣamāṇā́ upaspṛ́śaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Camels are his forward-bearing team, with brides in train, twice ten in number. The chariot’s lofty frame is set firm; heavenward they strain, drawing near to touch.

Word by Word

• उष्ट्राः: camels
• उष्ट्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उष्ट्र (प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रवाहणः: carrier/vehicle (draught/transport)
• प्रवाहणः: कर्तृ (सम्बन्धितः ‘यस्य’)
• Type: Noun
• Root: प्रवाहण (प्रातिपदिक; प्र-√वह् + ल्युट्/अन प्रत्ययः; ‘वाहक/वाहन’)

• वधूमन्तः: having brides; bride-bearing
• वधूमन्तः: कर्तृ (उष्ट्राः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वधूमन्त (प्रातिपदिक; वधू + मन्त्)

• द्विर्दश: twelve
• द्विर्दश: विशेषण (संख्या)
• Type: Numeral
• Root: द्विर्दश (संख्यावाचक-प्रातिपदिक; द्वि + दश)

• वर्ष्मा: bulk, body, mass
• वर्ष्मा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वर्ष्मन् (प्रातिपदिक)

• रथस्य: of the chariot
• रथस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• नि: down, in, into
• नि: क्रियाविशेषण (उपसर्गः)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• जिहीडते: moves/presses on, advances (with effort)
• जिहीडते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हिड्/√हीड् (धातु; आत्मनेपद)

• दिवः: of/from heaven
• दिवः: अपादान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसारम्)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक ‘दिव्’)

• ईषमाणाः: striving, pressing forward
• ईषमाणाः: कर्तृ (उष्ट्राः/वधूमन्तः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: ईष् (धातु) → ईषमाण (शतृ/शानच्-कृदन्त; वर्तमानकालिक)

• उपस्पृशः: touching/coming into contact; those who touch/approach
• उपस्पृशः: कर्तृ (समूहवाचक/विशेषणरूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उपस्पृश् (प्रातिपदिक; उप + √स्पृश्; ‘स्पर्शक/संस्पर्शी’)

Attribution

Rishi: Uncertain (khila/RV-style attribution not fixed here).

Devata: Implicitly the praised patron/wealth; secondarily Nārāśaṃsa as laud-power across the hymn.

Chandas: RV-style meter, likely Triṣṭubh/Jagatī mixture; requires full syllable audit.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From display of wealth to uplifted aspiration (‘toward heaven’).","listener_experience":"Festive admiration; sense of grandeur and forward movement.","intensity":6}