Mantra 1
Sukta 101
Sanskrit (Devanagari)
अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम्। अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्
IAST Transliteration
agním dūtáṃ vṛṇīmahe hótāraṃ viśvávedasam | asyá yajñásya sukrátum
English Translation (Griffith/Whitney)
Agni, the messenger, we choose—him the Hotar, the all-knowing—of this our sacrifice, the of-good-counsel, the of-good-rite.
Word by Word
अग्निम्Agni (as object)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
दूतम्messenger
दूतम्:
कर्म (अग्निम् इति कर्मणः विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootदूत- (प्रातिपदिक)
वृणीमहेwe choose / we select
वृणीमहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति/वृणुते) ‘वरणे’
होतारम्Hotṛ-priest / invoker
होतारम्:
कर्म (अग्निम् इति कर्मणः समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक)
विश्ववेदसम्all-knowing / possessing universal knowledge
विश्ववेदसम्:
कर्म (होतारम्/अग्निम् इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्ववेदस्- (प्रातिपदिक; विश्व- + वेदस्)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
सुक्रतुम्of good resolve/skill; effective
सुक्रतुम्:
कर्म (अग्निम्/होतारम् इत्यस्य विशेषण; ‘यज्ञस्य’ इति षष्ठीसम्बद्धः)
TypeAdjective
Rootसुक्रतु- (प्रातिपदिक; सु- + क्रतु)
Attribution
Rishi: R̥gvedic provenance (Agni hymn; exact r̥ṣi per RV identification).
Devata: Agni.
Chandas: Gāyatrī (commonly for this well-known RV opening; confirm by syllable count in full RV form).
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet choosing → confident installation → settled auspiciousness.","listener_experience":"Clarity, warmth, and a sense of correct beginning.","intensity":5}