Mantra 2
Sukta 6
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्र क्रतुविदं सुतं सोमं हर्य पुरुष्टुत । पिबा वृषस्व तातृपिम्
IAST Transliteration
índra kratúvidaṃ sutáṃ sómaṃ hari puruṣṭuta | píba ā́ vṛ́ṣasva tātṛ́pim
English Translation (Griffith/Whitney)
Indra, knower of resolve, drink the pressed Soma—O Tawny One, much praised; drink, and wax in might unto full satisfaction.
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (address)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
क्रतुविदम्the knower of (sacred) resolve/ritual wisdom
क्रतुविदम्:
कर्म (इन्द्रम्—आह्वान/प्राप्त्यर्थं)
TypeAdjective
Rootक्रतु-विद् (विद् ‘जानना’ धातु; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास-आधारित विशेषण)
सुतम्pressed (out)
सुतम्:
कर्म (पिब—पेय-वस्तु का विशेषण)
TypeParticiple/Adjective
Rootसु (धातु ‘प्रसव/निष्पादन’); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘सुत’
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
हर्यcome/drive hither (O Indra)
हर्य:
क्रिया (आह्वान/आगमन)
TypeVerb
Rootहृ/हर् (धातु ‘हरण/गमन’); लोट्-आदेश ‘हर्य’ (वैदिक)
पुरुष्टुतO much-praised one
पुरुष्टुत:
सम्बोधन (address)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरु-स्तुत (स्तु ‘स्तुति’ धातु; ‘बहु-स्तुत’ विशेषण)
पिबdrink
पिब:
क्रिया (पान)
TypeVerb
Rootपा (धातु ‘पान’)
वृषस्वgrow strong / become vigorous
वृषस्व:
क्रिया (स्व-परिणाम/उत्साह)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु ‘वर्षण/बलवृद्धि/उत्साह’); आत्मनेपद-लोट्
तातृपिम्fully satisfied / well-sated
तातृपिम्:
कर्म/फल (पान-क्रिया से प्राप्त अवस्था का निर्देश)
TypeAdjective
Rootतृप् (धातु ‘तृप्ति’); ‘तातृपि’ (परिपूर्ण/अत्यन्त-तृप्त) विशेषण/कृदन्त-आधारित रूप
Attribution
Rishi: Ṛgvedic source attribution (as per underlying RV hymn)
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Exhortation → rising power → satisfied steadiness.","listener_experience":"Energized drive with a sense of ‘enoughness’ at the end.","intensity":7}