Mantra 1

Sukta 71

वेदमाता। स्तुता मया वरदा वेदमाता प्र चोदयन्तां पावमानी द्विजानाम्। आयुः प्राणं प्रजां पशुं कीर्तिं द्रविणं ब्रह्मवर्चसम्। मह्यं दत्त्वा व्रजत ब्रह्मलोकम्

vedamātā́ | stutā́ mayā́ varadā́ vedamātā́ prá codayantāṃ pāvamānī́ dvijānā́m | ā́yuḥ prāṇáṃ prajā́ṃ paśúṃ kī́rtiṃ dráviṇaṃ brahmavárcasam | máhyaṃ dattvā́ vrajata brahmalokám

O Mother of the Veda. Praised by me, boon-bestowing Mother of the Veda, let the Purifying Ones impel onward the twice-born: life and breath, progeny and cattle, fame and wealth, and brahmanic splendour—having bestowed these upon me, depart unto the world of Brahman.

वेदमाताthe Mother of the Veda
वेदमाता:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootवेद-मातृ (प्रातिपदिक) समासः
स्तुताpraised
स्तुता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (past passive)
Root√स्तु (स्तुत ‘praised’)
मयाby me
मया:
करण
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरदाboon-giving
वरदा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Noun
Rootवर-द (प्रातिपदिक) समासः
वेदमाता(O) Mother of the Veda
वेदमाता:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootवेद-मातृ (प्रातिपदिक) समासः
प्रforth, onward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
चोदयन्ताम्let them impel/urge
चोदयन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√चुद् (प्रेरणे) + णिच्
पावमानीthe purifying (one)
पावमानी:
कर्तृ
TypeAdjective (f.)
Rootपावमान (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)
द्विजानाम्of the twice-born
द्विजानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्वि-ज (प्रातिपदिक) समासः
आयुःlife-span
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath, vital force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
पशुम्cattle, livestock
पशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
कीर्तिम्fame
कीर्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
ब्रह्मवर्चसम्brahmanic splendor, sacred radiance
ब्रह्मवर्चसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootब्रह्म-वर्चस् (प्रातिपदिक) समासः
मह्यम्to me
मह्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeGerund
Root√दा (दाने) → क्त्वान्त
व्रजतgo
व्रजत:
क्रिया
TypeVerb
Root√व्रज् (गत्यर्थे)
ब्रह्मलोकम्to the world of Brahman
ब्रह्मलोकम्:
कर्म (गत्यर्थक-क्रियायाः गन्तव्य)
TypeNoun
Rootब्रह्म-लोक (प्रातिपदिक) समासः

Rishi: Atharvanic tradition (late book; r̥ṣi uncertain)

Devata: Vedamātā (Vāc/Śruti), Pāvamānī (Purifier), and Brahman (as locus: brahmaloka)

Chandas: Mixed; late Atharvanic triṣṭubh/jagatī-like expansions with enumerative cadence

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the maternal power of Veda → confident reception of boons → serene release to brahmaloka.","listener_experience":"Elevated, inspired, ‘consecrated’; sense of inner brightness and legitimacy.","intensity":5}