Mantra 3

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

स धाता स विधर्ता स वायुर्नभ उच्छ्रितम्। रश्मिभिर्नभ आभृतं महेन्द्र एत्यावृतः

IAST Transliteration

sá dhātā́ sá vidhártā sá vāyúr nábha úcchritam | raśmíbhir nábha ā́bhṛtaṃ mahéndra ety ā́vṛtaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

He is the Ordainer, he the Upholder; he is Vāyu—aloft is the firmament upraised. With rays the firmament is borne and filled: great Indra goeth on, encompassed round about.

Word by Word

• सः: he; that (one)
• सः: कर्तृ (सर्वनाम-कर्तृनिर्देशः) / विषयः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धाता: the establisher; creator
• धाता: कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / उपाधि
• Type: Noun (agent) / Epithet
• Root: धा (धातु) → धातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा धातृ-शब्दः

• सः: he
• सः: कर्तृ / विषयः
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• विधर्ता: the supporter; sustainer
• विधर्ता: कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / उपाधि
• Type: Noun (agent) / Epithet
• Root: वि-धृ (धातु) → विधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा विधर्तृ-शब्दः

• सः: he
• सः: कर्तृ / विषयः
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• वायुः: Vāyu; the Wind
• वायुः: कर्तृ (समास/समुच्चय-रूपेण उपाधि) / विषयः
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)

• नभः: the sky; heaven
• नभः: कर्म (उच्छ्रितम् इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)

• उच्छ्रितम्: raised up; exalted
• उच्छ्रितम्: कर्मणि-भावः (नभः विषये) / विधेय-विशेषणम्
• Type: Adjective / Past passive participle
• Root: उद्-श्रि (धातु) → उच्छ्रित (क्त)

• रश्मिभिः: with rays
• रश्मिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: रश्मि (प्रातिपदिक)

• नभः: the sky
• नभः: कर्म (आभृतम् इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: नभस्

• आभृतम्: borne; supported; brought
• आभृतम्: कर्मणि-भावः (नभः विषये) / विधेय-विशेषणम्
• Type: Adjective / Past passive participle
• Root: आ-भृ (धातु) → आभृत (क्त)

• महेन्द्रः: Mahendra; great Indra
• महेन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक; महा+इन्द्र)

• एति: goes; comes
• एति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• आवृतः: covered; encompassed; surrounded
• आवृतः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective / Past passive participle
• Root: आ-वृ (धातु) → आवृत (क्त)

Attribution

Rishi: Anukramaṇī-dependent for AVŚ 13.4 (often Atharvanic/Angiras associations).

Devata: Composite: Dhātṛ/Vidhātṛ/Vāyu/Mahendra (functional unity).

Chandas: Mixed; refrain suggests a fixed liturgical cadence.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From reassurance through cosmic support to confident sealing.","listener_experience":"Breath becomes spacious; steadiness and quiet strength.","intensity":5}