Mantra 41
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
सर्वा दिशः समचरद् रोहितोऽधिपतिर्दिवः । दिवं समुद्रमाद् भूमिं सर्वं भूतं वि रक्षति
IAST Transliteration
sárvāḥ díśaḥ sám acarat róhito’dhípatir diváḥ | dívam samudrám ā́t bhū́miṃ sárvaṃ bhūtáṃ ví rakṣati
English Translation (Griffith/Whitney)
Through all the quarters Rohita moved, the overlord of heaven. Heaven, ocean, and earth—yea, all that is—he guards abroad on every side.
Word by Word
सर्वाःall
सर्वाः:
कर्म (दिशः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
दिशःdirections, quarters
दिशः:
कर्म
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक: दिश्/दिशा)
सम्together, completely
सम्:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootसम्
अचरत्moved about, traversed
अचरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर्
रोहितःRohita (the Red one; a solar/royal figure)
रोहितः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootरोहित (प्रातिपदिक)
अधिपतिःlord, overlord
अधिपतिः:
कर्तृ (रोहितः इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (अधिपतिः कस्य? दिवः)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
समुद्रम्ocean
समुद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
आत्from
आत्:
अपादान (भूमिम् इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootआत्
भूमिम्earth
भूमिम्:
कर्म (वि रक्षति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
सर्वम्all, the whole
सर्वम्:
कर्म
TypeAdjective (substantive use)
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
भूतम्that which exists; beings
भूतम्:
कर्म (सर्वम् इत्यस्य विशेषण/अपपद-समासार्थः)
TypeNoun/Adjective
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू क्त)
विapart, widely, in all directions
वि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि
रक्षतिprotects, guards
रक्षति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष्
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (Rohita complex)
Devata: Rohita (solar-red) as universal guardian
Chandas: Anuṣṭubh (largely)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From movement through quarters to settled assurance of protection.","listener_experience":"Calm strength; the sense of being watched over from all sides without threat.","intensity":6}