Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 34

Sukta 7

यस्य वातः प्राणापानौ चक्षुरङ्गिरसोऽभवन्। दिशो यश्चक्रे प्रज्ञानीस्तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः

yásya vā́taḥ prāṇāpānā́u cákṣur áṅgiraso 'bhavan | díśo yáś cakré prajñānī́s tásmai jyéṣṭhāya bráhmaṇe námaḥ ||

Whose Wind became the in-breath and out-breath, whose eye the Angirases became; who set the Quarters as knowing powers—unto that Eldest Brahman be reverence.

यस्यwhose / of whom
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वातःwind
वातः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
प्राणःin-breath / vital breath
प्राणः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानःout-breath / downward breath
अपानः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चक्षुःeye / sight
चक्षुः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
अङ्गिरसःthe Aṅgirases (a class of seers)
अङ्गिरसः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
अभवन्became / were
अभवन्:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
दिशःthe directions
दिशः:
Kartā (द्वितीय-वाक्यस्य)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्रेmade / fashioned
चक्रे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
प्रज्ञानिःthe all-knowing / the wise one
प्रज्ञानिः:
Kartā (यः…चक्रे इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootप्रज्ञानि (प्रातिपदिक)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ज्येष्ठायto the eldest / most excellent
ज्येष्ठाय:
Sampradāna (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणेto Brahman / the sacred power
ब्रह्मणे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
नमःobeisance / salutation
नमः:
Karma (नमः-क्रियायाः भावार्थे)
TypeNoun (indeclinable-like in usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)

Rishi: Skambha-hymn tradition (Atharvanic).

Devata: Skambha / Brahman; functional presences: Vāta, Dik (quarters), Angirases.

Chandas: Mixed; Atharvanic refrain structure.

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From cosmological wonder (vāta→breath; Angirases→eye) into reverent settling (namaḥ).","listener_experience":"Grounded awe; steadier breathing; sense of being held within ordered space.","intensity":4}