Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10

शतं कंसाः शतं दोग्धारः शतं गोप्तारो अधि पृष्ठे अस्याः । ये देवास्तस्यां प्राणन्ति ते वशां विदुरेकधा

śatáṃ kaṃsā́ḥ śatáṃ dogdhā́raḥ śatáṃ goptā́ro ádhi pṛṣṭhé asyā́ḥ | yé devā́s tasyā́ṃ prāṇánti té vaśā́ṃ vidur ekadhā́ ||

A hundred vessels, a hundred milkers, a hundred guards are upon her back. The gods that breathe within her—those know the Vaśā in one accord, as one.

शतम्a hundred
शतम्:
विशेषणम् (संख्याविशेषणम्)
TypeAdjective/Numeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
कंसाःcups/vessels (metal bowls)
कंसाः:
Kartā (समुच्चित-वाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootकंस (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
विशेषणम्
TypeAdjective/Numeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
दोग्धारःmilkers
दोग्धारः:
Kartā (समुच्चित-वाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootदोग्धृ (प्रातिपदिक; √दुह् ‘to milk’ इत्यस्मात् कर्तरि-नाम)
शतम्a hundred
शतम्:
विशेषणम्
TypeAdjective/Numeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
गोप्तारःprotectors/guardians
गोप्तारः:
Kartā (समुच्चित-वाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootगोप्तृ (प्रातिपदिक; √गुप्/√गोपाय् ‘to protect’ इत्यस्मात् कर्तरि-नाम)
अधिupon/on
अधि:
Adhikaraṇa-निर्देशक (स्थाने ‘upon/on’)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
पृष्ठेon the back
पृष्ठे:
Adhikaraṇa (स्थानम्)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
अस्याःof her/of this (female)
अस्याः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of her/this’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग-रूप)
येwho/which (those who)
ये:
Kartā (प्राणन्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःgods
देवाः:
Kartā (प्राणन्ति इत्यस्य; ये देवाः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
तस्याम्in her/in that (female)
तस्याम्:
Adhikaraṇa (स्थानम्: ‘in her/therein’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग-रूप)
प्राणन्तिbreathe/live
प्राणन्ति:
क्रिया (they breathe/live)
TypeVerb
Root√अन् (प्राण्) ‘to breathe’
तेthey
ते:
Kartā (विदुः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वशाम्the vashā-cow (a special cow; ‘vashā’)
वशाम्:
Karma (विदुः—‘know’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग)
विदुःknow
विदुः:
क्रिया (know)
TypeVerb
Root√विद् ‘to know’
एकधाas one; in a single manner; wholly
एकधा:
क्रियाविशेषणम् (विदुः इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootएकधा (अव्यय; ‘in one way/wholly’)

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī needed).

Devata: Devas immanent in the vaśā / Prosperity principle

Chandas: Anuṣṭubh (to be confirmed)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the cow as a living cosmos → settled confidence in her safeguarded abundance.","listener_experience":"Awe at immanent divinity in the ordinary; reassurance through ‘complete provisioning’.","intensity":5}