Next Mantra

Mantra 1

Sukta 25

ज्वर-नाशनम्। यदग्निरापो अदहत् प्रविश्य यत्राकृण्वन् धर्मधृतो नमांसि । तत्र त आहुः परमं जनित्रं स नः संविद्वान् परि वृङ्ग्धि तक्मन्

yád agnír ā́po adáhat práviśya yátrākṛ́ṇvan dharmadhṛ́to námāṃsi | tátra te āhuḥ paramáṃ jánitraṃ sá naḥ saṃvidvā́n pári vṛṅgdhi takmán ||

When Fire, entering in, did burn the Waters, where the Upholders of Order wrought their reverences—there, men declare, is thy supremest birthplace: so, knowing it full well, O Fever, strip thyself away from us on every side.

यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/उद्देश्य (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःfire (Agni)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ (अग्निना सह समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; नित्यबहुवचन)
अदहत्burned
अदहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
क्रियाविशेषणम्
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
अकृण्वन्they made
अकृण्वन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
धर्मधृतःupholders of dharma
धर्मधृतः:
कर्तृ (अकृण्वन् इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootधर्म-धृत् (समास; धृत् = √धृ कृत्)
नमांसिobeisances, acts of reverence
नमांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they say
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
परमम्highest, supreme
परमम्:
विशेषणम् (जनित्रम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
जनित्रम्birthplace, origin
जनित्रम्:
कर्म (आहुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन्-निष्पन्न)
सःhe / that one
सः:
कर्तृ (वृङ्ग्धि इत्यस्य; संबन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
संविद्वान्knowing well, fully aware
संविद्वान्:
कर्तृ-विशेषणम् (सः)
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-विद् (धातु) → विद्वस् (कृत्-प्रातिपदिक)
परिaround; completely
परि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
वृङ्ग्धिremove, ward off
वृङ्ग्धि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृज्/वृञ्ज् (धातु; ‘to remove, ward off’)
तक्मन्O fever (Takman)
तक्मन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootतक्मन् (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras attribution for takman-hymns; specific r̥ṣi assignment depends on anukramaṇī tradition)

Devata: Takman (Fever) addressed as a personified agent; secondarily Agni and Āpas as the mythic powers invoked

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of many Atharvanic charms; verse shows triṣṭubh-like structure)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Cosmic wonder (Agni–Āpas event) → confident command over fever.","listener_experience":"A sense of ancient authority; reassurance that the illness is not ultimate.","intensity":6}