Shloka 12

रुक्मिणी-हरणम्, विरोधि-राजगणः, रुक्मी-प्रतिज्ञा-पराजयः, प्रद्युम्न-जन्म

Devanagari script

तस्यां जज्ञे ऽथ प्रद्युम्नो मदनांशः स वीर्यवान् जहार शम्बरो यं वै यो जघान च शम्बरम्

Transliteration

tasyāṃ jajñe 'tha pradyumno madanāṃśaḥ sa vīryavān jahāra śambaro yaṃ vai yo jaghāna ca śambaram

Translation

Darinya lahirlah Pradyumna—perkasa, memancarkan bagian dari Kāma. Anak yang dirampas Śambara itu kelak justru menjadi pembunuh Śambara.

Word by Word

• तस्याम्: in her / in that (woman)
• तस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• जज्ञे: was born
• जज्ञे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम/सम्बन्ध-बोधक (then/now)

• प्रद्युम्नः: Pradyumna
• प्रद्युम्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• मदनांशः: a portion of Madana (Cupid)
• मदनांशः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: मदन + अंश (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मदनस्य अंशः = a part of Madana)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• वीर्यवान्: powerful, valiant
• वीर्यवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; गुणवाचक-विशेषणम्

• जहार: abducted, carried off
• जहार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शम्बरः: Śambara (demon)
• शम्बरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यम्: whom
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निश्चय/उपपादनार्थक (indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• जघान: slew
• जघान: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक (conjunction)

• शम्बरम्: Śambara
• शम्बरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Pradyumna
• Rukmiṇī
• Madana (Kāma)
• Śambara
• Sri Krishna (implicit as Pradyumna’s father)

FAQs

What is the significance of Pradyumna being called ‘Madanāṃśa’ in the Vishnu Purana?

It identifies Pradyumna as embodying an aspect of Kāma (Madana), linking his birth to the restoration of love/power that supports dharma, while still placing that power under the sovereignty of the Supreme (Vishnu through Krishna).

How does Sage Parāśara explain the Śambara episode in the narrative flow?

Parāśara presents it as a dharmic reversal: the child is abducted by an asura, yet the same person later becomes the agent of that asura’s destruction, showing providential order within the lineage of Krishna.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when the verse focuses on Pradyumna and Śambara, the underlying message is that divine sovereignty safeguards the Lord’s lineage and ensures adharma is ultimately defeated.