Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

शिशुमार-रूपं, ध्रुवबन्धनम्, वृष्टिचक्र-पालनम्, नारायणाधारत्वम्

आधारभूतः सवितुर् ध्रुवो मुनिवरोत्तम ध्रुवस्य शिशुमारो ऽसौ सो ऽपि नारायणाश्रयः

ādhārabhūtaḥ savitur dhruvo munivarottama dhruvasya śiśumāro 'sau so 'pi nārāyaṇāśrayaḥ

Wahai resi termulia, Dhruva—Bintang Kutub—menjadi landasan penopang bahkan bagi lintasan Surya; dan rasi Śiśumāra yang terkait dengan Dhruva pun bersandar pada Nārāyaṇa sebagai perlindungan tertinggi.

आधारभूतःhaving become the support; the supporting one
आधारभूतः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआधार + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (आधारः भूतो यः); भूत (PPP of √भू) प्रयुक्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (ध्रुवः)
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
ध्रुवःDhruva (Pole Star)
ध्रुवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुनिवरोत्तमO best of excellent sages
मुनिवरोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि + वर + उत्तम (प्रातिपदिकानि)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-समास (मुनिषु वरः, तेषु उत्तमः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
ध्रुवस्यof Dhruva
ध्रुवस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
शिशुमारःŚiśumāra (celestial form/constellation)
शिशुमारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असौthat one
असौ:
Karta (Apposition/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Avyaya (Modifier/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (also)
नारायणाश्रयःhaving Nārāyaṇa as refuge; dependent on Nārāyaṇa
नारायणाश्रयः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootनारायण + आश्रय (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष (नारायणस्य आश्रयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)

Sage Parāśara (speaking to Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: How celestial motions are supported—Dhruva as support for the sun, and Śiśumāra resting on Nārāyaṇa

Teaching: Cosmological

Quality: revealing

Cosmic Hierarchy: Lokas

Concept: Even the sun’s course depends on Dhruva, and Dhruva’s Śiśumāra constellation ultimately depends on Nārāyaṇa as the final ground.

Vedantic Theme: Brahman

Application: Contemplate layered dependence—nature upon cosmic order, cosmic order upon the Lord—to deepen humility and steadiness in practice.

Vishishtadvaita: Nārāyaṇa is the ultimate ādhāra (support) of all cosmic supports, affirming the world’s real dependence on Him rather than illusion.

Vishnu Form: Narayana (cosmic)

Bhakti Type: Shanta

Jagat Karana: Yes

D
Dhruva
S
Surya (Sun)
Ś
Śiśumāra (celestial configuration)
N
Nārāyaṇa (Vishnu)

FAQs

This verse presents Dhruva as the stabilizing cosmic support for the Sun’s movement, making Dhruva the axis of celestial order rather than merely a star.

Parāśara layers supports: the Sun’s course depends on Dhruva, Dhruva’s Śiśumāra-formation depends on something higher, and that final ground is Nārāyaṇa—establishing Vishnu as the supreme sustaining reality.

Nārāyaṇa is described as the āśraya (final refuge/support) even of cosmic structures, reinforcing a Vaishnava view that all cosmological order ultimately rests in Vishnu’s sovereignty.