Shloka 70

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

Devanagari script

त्वं यज्ञस् त्वं वषट्कारस् त्वम् ओङ्कारः प्रजापतिः वेत्ता वेद्यं च सर्वात्मंस् त्वन्मयं चाखिलं जगत्

Transliteration

tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṅkāraḥ prajāpatiḥ vettā vedyaṃ ca sarvātmaṃs tvanmayaṃ cākhilaṃ jagat

Translation

Engkaulah yajña itu sendiri; Engkaulah seruan suci “vaṣaṭ”; Engkaulah suku kata purba Oṁ dan Prajāpati. Engkaulah yang mengetahui dan yang diketahui, Ātman dalam semua; seluruh jagat ini meresap oleh-Mu dan tersusun dari-Mu.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे; एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• यज्ञः: sacrifice
• यज्ञः: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• वषट्कारः: the vaṣaṭ exclamation/oblation-call
• वषट्कारः: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वषट्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• ओङ्कारः: the syllable Oṃ
• ओङ्कारः: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ओङ्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• प्रजापतिः: Prajāpati (lord of creatures)
• प्रजापतिः: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• वेत्ता: knower
• वेत्ता: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विद् (धातु) + तृ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कर्तृवाचक-तृन्त् (agent noun); पुंलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा (Nominative Singular)

• वेद्यम्: that which is to be known
• वेद्यम्: Predicate nominative (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विद् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कर्मणि-भावे यत्-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. Singular)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सर्वात्मन्: O soul of all
• सर्वात्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सर्व + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचनम्, सम्बोधन (Vocative Singular); कर्मधारय-समासः (one who is the self of all)

• त्वन्मयम्: consisting of you
• त्वन्मयम्: Predicate adjective (समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (made of/consisting of you)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अखिलम्: entire, all
• अखिलम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. Singular)

• जगत्: world, universe
• जगत्: Karta/Predicate subject (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. Singular)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya; hymn-style description of Vishnu’s supreme nature)

Characters & Entities

• Vishnu
• Om (Omkara)
• Prajapati
• Yajna

FAQs

What is the significance of yajña and vaṣaṭkāra in the Vishnu Purana?

This verse equates Vishnu with the sacrifice and its ritual utterance, teaching that Vedic worship is ultimately directed to—and sustained by—the Supreme Lord as its inner essence.

How does Sage Parāśara explain the concept of knower and knowable here?

By calling Vishnu both vettā (the knower) and vedya (the knowable), Parāśara presents Vishnu as the subject of all knowledge and also the highest object of realization, encompassing consciousness and its content.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is affirmed as Para Reality: the indwelling Self of all and the substance of the cosmos, supporting a devotional Vedāntic view where the universe depends on and is pervaded by Him.