Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

सर्गभेदाः — अविद्या, स्रोतोभेदाः, नव सर्गाः, देवासुरादिसृष्टिः, वेद-यज्ञप्रादुर्भावः

सृष्टिं चिन्तयतस् तस्य कल्पादिषु यथा पुरा अबुद्धिपूर्वकः सर्गः प्रादुर्भूतस् तमोमयः

sṛṣṭiṃ cintayatas tasya kalpādiṣu yathā purā abuddhipūrvakaḥ sargaḥ prādurbhūtas tamomayaḥ

Ketika ia merenungkan penciptaan—sebagaimana pada permulaan kalpa-kalpa dahulu—muncullah suatu emanasi pertama yang lahir tanpa kejernihan daya-beda, sarat oleh kegelapan (tamas).

सृष्टिम्creation
सृष्टिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्
चिन्तयतःwhile (he) was contemplating
चिन्तयतः:
Sambandha (Genitive absolute/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootचिन्तय् (धातु; नामधातु)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्त: चिन्तयत्); पुंलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (genitive absolute sense)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम्
कल्पादिषुin the kalpas and the like
कल्पादिषु:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (कल्पाः आदयः); पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; बहुवचनम्
यथाas, just as
यथा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचकम्
पुराformerly, before
पुरा:
Kriya-vishesana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
अबुद्धिपूर्वकःpreceded by non-intelligence; unthinking
अबुद्धिपूर्वकः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + बुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formनञ्-तत्पुरुषः (अ-बुद्धि) + तत्पुरुषः (पूर्वक); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying सर्गः)
सर्गःcreation, emanation
सर्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्
प्रादुर्भूतःmanifested, arose
प्रादुर्भूतः:
Kriya (Result state/क्रिया-फल)
TypeAdjective
Rootप्रादुस् (अव्यय) + भू (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त: भूत); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्/विधेय
तमोमयःconsisting of darkness (tamas)
तमोमयः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (तमसा मयः); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying सर्गः)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

V
Vishnu

FAQs

This verse highlights that an initial phase of creation can arise as a tamasic, undifferentiated emergence—dark, inert, and lacking discriminative clarity—before subsequent, more ordered manifestations unfold.

Parāśara frames kalpa-beginnings as recurring moments when, through the Lord’s contemplation, creation reappears in patterns seen “formerly,” indicating cyclical cosmic order rather than a one-time event.

Vishnu is presented as the supreme sovereign cause: creation manifests in accordance with his intent and contemplation, while the qualities of the manifested world (like tamas) describe the state of the emergence, not a limitation of the Lord.